Teksten van anderen II: Psychologische teksten

Inhoudsopgave van de onderstaande pdf’s
1   Heddes en De Haas over mindfulness; Han de Wit over boeddhisme; stoïcisme
2   Een uitgebreide en een korte handreiking over focussen
3   Een minicursus focussen + Egbert Monsuur, Oefeningen en artikelen
4   Monsuur, Gendlin, Weiser Cornell en Aaffien de Vries over focussen
5   Tips om gezond te blijven; Bergsma, Bosveld, Diekstra, Hoogland, Fijen e.a. over levenkunst
6   SimplifyLife, Engelbrecht,Jacobs, Derckx, Hermus, Wallman: vereenvoudiging, opruimen, rust
7   Onderwijs over de vorming in deugden; Hybels over christelijke karaktereigenschappen
8   Geestelijke volwassenheid; het zorgende kind; omgaan met frustratie en tegenslag
9   Grün: angst, verlangen, volwassen geloven, eigenwaarde, levenskunst, geesteshoudingen
10 Cloud+Townsend, Verantw.heid nemen,met mislukkingen omgaan; Segal+Baanders: emoties
11 Flach, Depressiviteit; Van Dantzig, Zingeving en depressie; Forward, Ouders en kinderen
12 Ingeborg Bosch over PRI; hartcoherentie – leven vanuit je hart
13 Past. cursus ‘Op weg naar herstel’; wat je van therapie/supervisie kunt leren; alcoholisme
14 Sieds de Jong en T. Kruijne, Overdracht in de past.relatie; Andriessen, Wonde en schaduw
15 Zijlstra, Barrières i.d. communicatie; V.Dok-Mak, Afweermechanismen; Stoppels, Veranderen
16 Ofman, Kernkwadranten; Rituelen en brief in het pastoraat
17 Ury, Onderhandelen met lastige mensen; V. Emst, Professionele of ambt.-politieke cultuur
18 Documentatie over Ernst Wiechert en Luise Rinser;  strips van Tom Poes en Tekko Taks

1
Tegenwoordig wordt in de gezondheidszorg veel gebruik gemaakt van mindfulness (ook wel aandachttraining genoemd en verwant met focussen, zie no.21-23), waarin gebruik gemaakt wordt van elementen uit de boeddhistische psychologie.
Wat mindfulness is en in welke situaties die wordt ingezet, blijkt uit: Heddes, Mindfulness
Wat mindfulness in de praktijk omvat, blijkt uit deze bodyscan van 45 minuten: Oefening
Boeiend materiaal wordt eveneens geboden door Noud de Haas op z’n site; ik heb een en ander in één document op een rij gezet, zie: Noud de Haas, Mindfulness
Daarnaast heeft hij op z’n site een reeks oefeningen staan: De Haas, Oefeningen
Omdat mindfulness afkomstig is uit het boeddhisme, is het zinvol om aan de hand van Han F. de Wit kennis te nemen van de verschillende kijk op het ego in de westerse en boeddhistische psychologie.
Zie: Het ego
Hoeveel je als christen ook van het boeddhisme kunt leren, De Wit toont overtuigend aan dat het christelijk geloof en de boeddhistische levensbeschouwing fundamenteel-verschillende zienswijzen zijn.
Zie: Boeddhisme en Godsgeloof
Diverse thema’s, vermeld in de rubrieken 17-19, keren terug in de filosofische stroming van het stoïcisme. Het is vormend daarvan kennis te nemen. Op het internet staan diverse sites.
Als voorproef hier drie artikelen van één bepaalde site: Stoïcisme
Verder een aantal citaten van Robertson, die stimuleren tot een complete lectuur van zijn boek. Daarin staan met name stoïcijnse strategieën voor het omgaan met verlangens, pijn, angst en woede.
Zie: Robertson

2
Omgaan met heftige gevoelens is vaak lastig, met als uitersten: je wordt overspoeld door je gevoelens van verdriet, somberheid, angst e.d. zodat die jou overheersen óf je negeert je gevoelens met als gevolg dat ze op de achtergrond gaan zieken. Focussen kan helpen om recht te doen aan je gevoelens zonder erdoor meegesleept te worden.
Voor een uitgebreide handreiking, zie: Focusproces in zes stappen
Voor een korte handreiking, zie: Focusproces in vier stappen

3
Egbert Monsuur van Integro in Hardenberg heeft een hele basale cursus focussen van Ann Weiser Cornell vertaald, met als titel: “Word groter dan wat jou klein houdt”. Deze cursus is verdeeld over vijf dagen en mag gratis verspreid worden. Zie de versie uit 2018:
Minicursus Focussen – Dag 1
Minicursus Focussen – Dag 2
Minicursus Focussen – Dag 3
Minicursus Focussen – Dag 4
Minicursus Focussen – Dag 5
Egbert Monsuur heeft nog meer vertaalde oefeningen van Weiser Cornell op internet staan, zie: Monsuur, Oefeningen
Boeiend zijn ook z’n artikelen, zie: Over focussen  en  Over stress

4
Van de grondleggers van focussen, Gendlin en Weiser Cornell, staan op internet diverse artikelen, zie: Gendlin en Weiser Cornell over focussen
Van Weiser Cornell vond ik op internet zelfs hoofdstuk I van haar boek ‘De kracht van focussen’, een voorproefje dat naar meer smaakt, zie: Weiser Cornell, Wat is focussen
Leerzaam is wat Aaffien de Vries over dit onderwerp in haar blog heeft geschreven, zie: Aspecten van focussen
Dezelfde auteur heeft in een artikel verteld hoe je focussen kunt gebruiken bij het omgaan met dromen, zie: Focussen en dromen
Ten slotte is vermeldenswaard hoe zij het verschil tussen focussen en mindfulness omschrijft, zie: Focussen en mindfulness

5
Op gezondheidssites staan veel aanwijzingen om gezond en fit te blijven. Twee reeksen van tips vol praktische wijsheid heb ik in één bestand geplaatst.
Zie: Tweemaal tien tips om gezond te blijven
Een verwant onderwerp is: levenskunst. Ad Bergsma schreef daarover 14 lessen.
Zie: Levenskunst(jes)
Karin Bosveld heeft over dit thema vele columns geschreven.
Zie: Bosveld, Over levenskunst en levensgeluk
Ook René Diekstra heeft zich hierop bezonnen. Ik heb enkele fragmenten gedigitaliseerd als een voorproef van de rest van de desbetreffende boeken.
Zie: Wegwijzers-Levenskunst  en  Teleurstelling-aandacht
Jan Hoogland schreef hier eveneens over: in 2010 verscheen ‘Prediker voor managers’ en in 2015 ‘Levenskunst voor iedereen’ (beide boeken met een co-auteur). Eerder gaf hij in artikelen al aandacht aan dit thema.
Zie: Over levenskunst
Heel inspirerend is de wijsheid die Leo Feijen gepuurd heeft uit z’n gesprekken met kloosterlingen.
Zie: Tien leefregels  en  Tien wegen
In bovenstaande bijdragen komt telkens naar voren dat het een essentiële taak in ons leven is dat we leren om te gaan met gebrokenheid. Daarom ben ik getroffen door de manier waarop Jean-Jacques Suurmond en Henk de Jong hierover schrijven (van Suurmond heb ik in Leeservaring no.18 : ‘Meer geluk dan grijsheid’ ook een boekje over dit thema besproken).
Zie: Omgaan met gebrokenheid
Hiermee verwant is wat de Amsterdamse psychiater Damiaan Denys vertelt.
Zie: Omgaan met ellende
Waardevol is wat de Dalai Lama vertelt over het streven naar geluk en het omgaan met lijden.
Zie: Geluk
Twee deelthema’s komen aan de orde bij Peter de Vos (over autonomie als protestantse waarde) en Gert-Jan Segers (over de invloed van het uiterlijk op het innerlijk).
Zie: Deelthema’s
Waardevol is ten slotte wat Frits de Lange voor senioren over dit thema schrijft.
Zie: Levenskunst voor ouderen

6
Wie zich aangesproken voelt door thema’s als vereenvoudiging, opruimen, rust, aandacht, loslaten e.d. kan zich laten stimuleren door wat ik van de vroegere site Simplifylife’ in twee documenten heb gezet.
Zie: SimplifyLife-site  en  SimplifyLife-nieuwsbrieven
Leerzaam is wat Engelbrecht schrijft over innerlijke rust, waarbij ze erop wijst dat niet de dingen zelf ons beïnvloeden maar onze méning over die dingen.
Zie: Innerlijke rust
Wat vaak wordt aangesneden is of je je spullen op orde hebt, vanuit de stelling: ‘Opgeruimd huis, opgeruimd hoofd.’ Wie zich daarmee wil bezighouden kan terecht bij de boeken van de opruimgoeroe Els Jacobs.
Zie voor een korte samenvatting van haar ideeën: Excuses en redenen om te bewaren
Stimulerend zijn ook de sites van Nederlandse minimalisten als Jelle Derckx en Jelle Hermus. Een aantal artikelen van hun site heb ik in twee documenten bij elkaar geplaatst.
Zie: Derckx en Hermus
James Wallman vindt het minimalisme een te mager antwoord op het materialisme. In zijn boek ‘Ontspullen. Meer leven met minder’ pleit hij voor het experiëntalisme, waarbij spullen niet taboe zijn maar de nadruk ligt op het hebben van ervaringen. Wie de smaak van dit boek te pakken wil krijgen kan terecht bij enkele fragmenten die ik uit dit boek op A4 heb gezet.
Zie: Wallman

7
In het kader van de bezinning op levenskunst is er ook belangstelling voor deugdethiek. Zo heeft het lectoraat vormend onderwijs van de gereformeerde hogeschool Viaa in Zwolle handreikingen geschreven voor het onderwijs over de vorming in deugden. Uit het boek ‘Dat doet deugd’ heb ik een en ander gedigitaliseerd.
Zie: Deugden
Hierbij past wat Bill Hybels geschreven heeft over acht karaktereigenschappen van christenen.
Zie: Karaktereigenschappen

8
In 1967 publiceerde Overduin een boek onder de titel ‘Worden als een man’ over de geestelijke volwassenheid van de christen, ook in vergelijking met psychische volwassenheid. Ik heb met uitgebreide citaten een samenvatting gemaakt.
Zie: Geestelijke volwassenheid
Psychische volwassenwording is vaak een lastig groeiproces. Dat blijkt uit het fenomeen parentificatie, namelijk dat ouders hun kind er soms toe brengen ouderlijke zorgtaken over te nemen. Smulders heeft daar een verhelderend verhaal over geschreven.
Zie: Parentificatie – zorgend kind
Voor volwassenwording is ook van groot belang hoe je omgaat met frustratie of met tegenslag.
Zie: Speijer, Frustratietolerantie  en:  Hofland + Tamsma, Omgaan met tegenslag

9
De benedictijnse monnik Anselm Grün mag dan een veelschrijver zijn, z’n meestal therapeutisch-gekleurde boeken zijn de moeite van het lezen meer dan waard. Zo heeft hij heel bruikbare aanwijzingen gegeven voor het omgaan met angst, die trouwens ook goed-toepasbaar zijn voor het omgaan met andere lastige emoties, zie: Omgaan met angst
Mij raakt ook wat wat Grün schrijft over ons ervaren van God, zie: Ons verlangen en God
Andere belangrijke thema’s: Naar volwassen geloven  en  Gevoel van eigenwaarde
En nu ik toch reclame maak, dan ook maar deze citaten van Grün, zie: Boek van levenskunst
Ten slotte achttien beschouwingen over deugden, zie: Achttien geesteshoudingen

10
Cloud en Townsend staan stil bij het nemen van verantwoordelijkheid en het omgaan met mislukkingen.
Zie: Verantwoordelijkheid-mislukkingen
Veel mensen hebben er moeite mee om bij hun gevoel te komen of hun gevoel te begrijpen; ze leven vooral vanuit hun hoofd. Segal met haar oefeningen kan hierbij helpen, ook om vanuit de eigen gevoelens te groeien in empathie. Ook Baanders leert ons beter met emoties om te gaan.
Zie: Emotionele intelligentie  en:  Emoties

11
Depressiviteit is vaak een reactie op een, positieve of negatieve, verandering in je leven en tegelijk een oproep te werken aan je groei. De visie van Flach kan daarbij helpen.
Zie: Verborgen kracht van depressie
In z’n verhaal over ‘zingeving en depressie’ legt Van Dantzig verband tussen ‘zin in’ en ‘zin van’.
Zie: Zingeving
Ouders geven hun kinderen meestal veel mee, maar helaas doen ze hun kinderen geregeld ook van alles aan. Hoe moeten volwassen-geworden kinderen met die negatieve erfenis omgaan? Toen ik jaren geleden las wat Susan Forward daarover schreef, ben ik daardoor erg geraakt. Ik heb toen een selectie uit haar boek samengesteld aan de hand van zestien thema’s. Dit document herlezend en corrigerend ontdekte ik dat ik Forwards benadering nog altijd trefzeker vind. Misschien kunnen anderen er ook wat mee.
Zie: Forward, Zestien thema’s

12
Veel mensen kampen met lastige gevoelens die hen verhinderen om voluit te leven. Tegenwoordig zijn er gelukkig vele mogelijkheden van therapie, waarbij duidelijk kan zijn dat geen enkele therapie-vorm de ware is. Zelf ben ik erg geraakt door de visie en aanpak van Ingeborg Bosch, die een heel eigen therapie-vorm heeft ontwikkeld.
Zie: Past Reality Integration
Voor eigen gebruik heb ik materiaal van deze site en uit de eerste twee boeken van Bosch gedigitaliseerd – een mooie start om grondiger kennis te maken met haar werk.
Zie: Ingeborg Bosch over PRI
Bosch geeft tegenwoordig ook aandacht aan hartcoherentie; daarbij gaat het erom dat hart en hersens op elkaar afgestemd worden, met positieve gevolgen voor het lichamelijk functioneren.
Zie: Hartcoherentie-leven vanuit je hart

13
In Groningen is een pastorale cursus ontwikkeld, bedoeld om mensen met behulp van de Bijbel te helpen geestelijke hindernissen in hun functioneren als christen onder ogen te zien en op te ruimen. Deze cursus is verkrijgbaar bij het Praktijkcentrum in Zwolle. Bij dezen de cursus in een oude opmaak.
Zie: Op weg naar herstel
Enkele jaren heb ik therapie gevolgd die soms samenging met supervisie. Daarbij heb ik veel meegekregen wat wellicht ook voor anderen bruikbaar is.
Zie: Wat je van therapie-supervisie kunt leren
Een onderschat pastoraal probleem is de verslaving aan alcohol. Daarbij is specifieke hulp nodig, zoals Van Gog duidelijk aangeeft.
Zie: Alcoholisme

14
Werkers in de kerk brengen altijd hun persoon mee in hun contact met anderen. Een boeiend fenomeen in een hulpverleningsrelatie is overdracht. Die kan negatief uitpakken maar evengoed positief worden ingezet. In de opleiding van therapeuten krijgt dit fenomeen standaard aandacht, maar ik twijfel of alle predikanten daar (voldoende) mee bekend zijn.
Zie daarom: Sieds de Jong, Overdracht
Nog weer andere aspecten hiervan komen aan de orde bij Kruijne en Andriessen.
Zie: Kruijne, Overdracht en narcisme  en  Andriessen, De pastor en z’n schaduw

15
Voor predikanten is het voor hun werk én hun huwelijk eveneens van belang kennis te nemen van wat Zijlstra schrijft over barrières in de communicatie, zie: Zijlstra
Voor predikanten en alle kerkelijke werkers is het belangrijk om te weten wat voor psychische mechanismen mensen, veelal onbewust, hanteren om pijn in hun leven te vermijden. Ineke van Dok-Mak geeft daarvan een verhelderend overzicht.
Zie: Afweermechanismen
In het kader van gemeenteopbouw heeft Stoppels geschreven over veranderen in de gemeente, waarbij hij aandacht geeft aan het eigene van de gemeente maar vooral aan de remmende krachten die zich voordoen bij veranderingsprocessen.
Zie: Veranderen

16
Werkers in de kerk kunnen zich niet tot de Bijbel beperken als hun enige leidraad voor hun bezinning en handelen. Ze doen er goed aan gebruik te maken van wat andere werkers ontdekt hebben over zelfreflectie en over het intermenselijk contact.
Wie bijvoorbeeld beter zicht wil krijgen op de eigen kwaliteiten, valkuilen, allergieën en uitdagingen, kan gebruik maken van de kernkwadranten zoals Ofman die heeft ontwikkeld. Ook kun je Ofmans benadering gebruiken om meer begrip voor het functioneren van de ander te krijgen.
Zie: Kernkwaliteiten en kernkwadranten
Een goed hulpmiddel in het pastoraat is het werken met rituelen of het schrijven van een brief.
Zie: Rituelen/brief

17
Tot overeenstemming komen met lastige mensen is een moeilijke zaak, helaas ook in de kerk. Ury heeft een strategie ontwikkeld om in vijf stappen een doorbraak te forceren.
Zie: Onderhandelen naar doorbraak
Het is belangrijk je er bewust van te zijn welke stijl van leiding geven je praktiseert, want dat heeft grote gevolgen voor de cultuur binnen de gemeenschap waarin je werkt. In een artikel voor onderwijsorganisaties pleit Van Emst voor een professionele i.p.v. een ambtelijk-politieke cultuur. Ook stimulerend voor werkers in de kerk.
Zie: Professioneel tegenover ambtelijk/politiek

18
Ik sluit deze rubriek af met literatuur, namelijk documentatie over twee Duitse auteurs, Wiechert en Rinser, waarna als bijlage drie strips volgen uit de Toonder-studio.

Voor eigen gebruik heb ik op A5-formaat vier studies gedigitaliseerd over een favoriete auteur van mij, Ernst Wiechert. Alle vier geven ze aandacht aan z’n christen-zijn.
Een Nederlands overzicht van zijn werk, zie: Veefkind
Een (kritisch) Duits proefschrift over Wiechert als ‘Dichter der Krise’, zie: Pachl
Twee Duitse artikelen specifiek over Wiechert als christelijk auteur, zie: Fangmeier
Via het internet ben ik gestuit op twee Duitse studies, geschreven door Hans Martin Pleßke:
– Een korte biografie, zie: Pleßke, Wiechert. Dichter und Zeitzeuge
– Een studie over Wiecherts opstelling tegenover de nazi’s: Pleßke, Wiechert im Dritten Reich

In 2011 publiceerde José Sánchez de Murillo een uitgebreide biografie over een tweede favoriete schrijver van mij, Luise Rinser, met als ondertitel: ‘Ein Leben in Widerspruchen’. Die ondertitel klopt helemaal want De Murillo moest ook beschrijven hoe naïef en zelfs enthousiast Rinser als twintiger op Hitler reageerde. Pas in de oorlogsjaren, toen ze begin dertig was, gingen haar ogen open. Voor eigen gebruik heb ik op A5-formaat biografisch materiaal gedigitaliseerd vooral over de jonge Rinser; de inhoudsopgave staat op de laatste bladzijde.
Zie: Biografisch materiaal rond Luise Rinser

In de jaren vijftig was ik als tiener een fervent lezer van Tom Poes en Tekko Taks. Twee albums heb ik gedigitaliseerd: een verhaal over Tom Poes en Bommel met reclame voor havermout en het slotverhaal over Tekko Taks als jockey, geknipt uit Trouw (aflevering 54 ontbrak maar heb ik via Delpher gevonden) – allebei bewaard door een oudere broer van mij. Heerlijk om zulke gouden herinneringen op te halen.
Zie: Tom Poes  en:  Tekko Taks deel 1 + Tekko Taks deel 2
Uit nieuwsgierigheid heb ik met behulp van Delpher ook strip no.3 van Tekko Taks kunnen samenstellen. Helaas is de kwaliteit niet optimaal en is hier en daar het zoekwoord nog geel gemerkt.
Zie: TT en het wereld-voedselprobleem