Teksten van anderen

Inhoudsopgave van de onderstaande pdf’s
1   Hybels, Het evangelie beknopt uitleggen; Packer, God-mens; Thielicke, ‘Amen, Ik zeg u’
2   Maria; McDowell, Jezus’ goddelijkheid; Van Veluw, De hemelvaart onvoorstelbaar heilsfeit?
3   Seamands, Christus’ meevoelen met ons; Christus’ terugkeer/oordeel; Hendriks, God zien
4   Sieds de Jong en Klaas v. der Geest over de kinderdoop; Blei, De kinderdoop als mogelijkheid
5   Siertsema, Wereldbeeld en bijbelvertalen; evangelische geloofsbeleving; glossolalie; genezing
6   Leih en Schaeffer over hun chr. kijk op de geschiedenis; de Weber-these over het calvinisme
7   Godsverduistering; Dekker, Gesprek met de agnostische tijdgenoot; visies op sabbat-zondag
8   Documentatie over schepping-evolutie; Veefkind: Oudvaders; dieren van voor de zondvloed
9   Altmann, Rothermund en Zerfaß over het preken aan de hand van trefwoorden (in het Duits)
10 Hesp over de Schaepmann-oefening en over pauzeren; Bolkestein en Thomas over de preek
11 Bartholomäus over de preek als talige communicatie; Hoekzema, Doelstellingen v. de preek
12 Hans van der Geest, Du hast mich angesprochen (selectie); Henau e.a., Aspecten v. de preek
13 Hoek-Van Kooten, Als getrouwde verliefd; Vos, Geen overwaardering vh huwelijk; Seksualiteit
14 GKV-synodes over echtscheiding-hertrouwen; Bodisco Massink, Past. begeleiding echtparen
15 Mw.Bremmer, Vd.Schee, Loonstra, V.Houwelingen + GKV-synodes over de vrouw in het ambt
16 Douma, Batchelor e.a., Meditatie; V.Bruggen, Pers.relatie met God? Kamsteeg+Luiten, Dorst
17 Tips om gezond te blijven; Bergsma, Bosveld, Diekstra, Hoogland, Fijen e.a. over levenkunst
18 Onderwijs over de vorming in deugden; Hybels over christelijke karaktereigenschappen
19 SimplifyLife, Engelbrecht,Jacobs, Derckx, Hermus, Wallman: vereenvoudiging, opruimen, rust
20 Een uitgebreide en een korte handreiking over focussen
21 Een minicursus focussen + Egbert Monsuur, Oefeningen en artikelen
22 Monsuur, Gendlin, Weiser Cornel en Aaffien de Vries over focussen; boeddhisme
23 Heddes en De Haas over mindfulness
24 Overduin, Geest.volwassenheid; het zorgende kind; omgaan met frustratie of met tegenslag
25 Rubin over de vele kanten van het zelf; Dowrick over het zelf, de ander, intimiteit
26 Romano Guardini: zelfinkeer; jezelf aanvaarden; vrijheid i.v.m. persoonlijkheid en werk
27 Grün: angst, verlangen, volwassen geloven, eigenwaarde, levenskunst, geesteshoudingen
28 Cloud+Townsend, Verantw.heid nemen,met mislukkingen omgaan; Segal+Baanders: emoties
29 Flach, Depressiviteit; Van Dantzig, Zingeving en depressie; Forward, Ouders en kinderen
30 Ingeborg Bosch over PRI; hartcoherentie – leven vanuit je hart
31 De pastorale cursus ‘Op weg naar herstel’; wat je van therapie/supervisie kunt leren
32 Omstreden herinneringen; Appelo, Glas e.a., Het placebo-effect; pastoraat en alcoholisme
33 Sieds de Jong en T. Kruijne, Overdracht in de past.relatie; Andriessen, Wonde en schaduw
34 Zijlstra, Barrières i.d. communicatie; V.Dok-Mak, Afweermechanismen; Stoppels, Veranderen
35 Ofman, Kernkwadranten; Kolb, Leerstijlen; Belbin, Teamrollen; rituelen/brief in het pastoraat
36 Ury, Onderhandelen met lastige mensen; V. Emst, Professionele of ambt.-politieke cultuur
37 Documentatie over Ernst Wiechert en Luise Rinser;  strips van Tom Poes en Tekko Taks
38 Groningse preek over ‘Jantje zag eens pruimen hangen’

1
Hoe kun je iemand heel in het kort het evangelie uitleggen? Hybels geeft daarvan een mooi voorbeeld aan de hand van een illustratie.
Zie: Het evangelie beknopt uitleggen
Packer gaat uitvoerig in op de vraag hoe wij bij evangelisatie om moeten gaan met de antinomie (= de voor ons onbegrijpelijke combinatie) van Gods soevereiniteit en onze verantwoordelijkheid. Hij begint met het onderscheid tussen antinomie en paradox (= een schijnbare tegenstrijdigheid).
Zie: Packer
Thielicke legt de betekenis ervan uit dat Jezus zijn woorden verschillende keren begint met ‘Amen’. Daaruit blijkt dat Hij online is met zijn Vader.
Zie: Amen, ik zeg u

2
Katholieken verwijten protestanten dat ze onrecht doen aan Maria. Dat verwijt vind ik terecht, zoals kan blijken uit mijn preek over Maria, zie de rubriek ‘Preken’, no.2, NT 05.
Om meer begrip te krijgen voor de katholieke visie op Maria is het zinvol kennis te nemen van een verklaring over Maria, in 2004 uitgegeven door een Anglicaans – Rooms-katholieke Commissie. Boeiend is ook wat Thurian, monnik in Taizé, in 1979 over Maria schreef.
Zie: Verklaring  en  Thurian
Overigens is het voor iedereen duidelijk dat niet Maria maar Christus het centrum is van het christelijk geloof. Over Hem raken we nooit uitgedacht.
McDowell onderbouwt vanuit het Nieuwe Testament de goddelijkheid van Jezus.
Zie: Jezus is God
Veel mensen hebben grote moeite met de lichamelijke hemelvaart van Christus. Van Veluw legt uit waarom dit voorstelbaar is door meerdimensionaal over de hemel te denken.
Zie: De hemelvaart onvoorstelbaar?

3
Seamands vertelt dat Christus ons leven heeft gedeeld en hierdoor kan meevoelen met ons.
Zie: Christus kan meevoelen
Venema verdiept zich in de terugkeer van Christus.
Zie: Christus’ wederkomst
Christus’ terugkeer heeft ook een schaduwzijde: zijn definitieve oordeel over het ongeloof. Daarover heeft Henk de Jong in een interview behartenswaardige dingen gezegd.
Zie: Over Gods eeuwige straf
Paulus zegt dat God in een ontoegankelijk licht woont en dat geen mens Hem kan zien. Tegelijk wordt ons beloofd dat we in de toekomst God met eigen ogen zullen zien. Hoe zit dat? Hendriks heeft daar een mooi artikel over geschreven.
Zie: Zullen we God zien?

4
Zo lang de kerk bestaat worden baby’s gedoopt. Dat heeft er alles mee te maken hoe binnen de kerk wordt aangekeken tegen Gods handelen in het Oude en Nieuwe Testament. Sieds de Jong heeft daar al jaren geleden een grondig verhaal over geschreven.
Zie: Legitimatie kinderdoop
Verhelderend vind ik ook een artikel van Klaas van der Geest, waaraan ik een bijlage heb toegevoegd over het dopen van iemand ‘met zijn huis’
Zie: Kinderdoop als gezinsdoop
Blei wil de kinderdoop alleen typeren als een legitieme mógelijkheid en bepleit dan ook om het presenteren van kinderen in te voeren als een gelijkwaardige ritueel, zodat ouders kunnen kiezen.
Zie: Kinderdoop als mogelijkheid

5
Hoe moet je de Bijbel vertalen? Velen kiezen voor concordant (woord-voor-woord)  vertalen, vanuit de gedachte dat het vernederlandsen van de Bijbel een eigen aanpak vereist, denk aan de zgn. Amsterdamse School en de Naardense Bijbel. Al in 1968 heeft de taalkundige Siertsema zich tegen deze aanpak gekeerd. Omdat ze mij overtuigd heeft, geef ik haar artikel graag door.
Zie: Taal en wereldbeeld
Andersoortige correcties geven René van Loon en Henk de Jong in hun commentaar op de evangelische geloofsbeleving.
Zie: Bijbelse correcties  en  Voorrang van Woord op antwoord
Charismatische mensen leggen vaak sterk de nadruk op het spreken in tongen (glossolalie) en op de gave van genezing. Granger heeft bezwaar tegen glossolalie en legt de ‘tongen’ vermeld in 1 Korintiërs 14 uit als gewone vreemde talen. MacArthur ziet een fundamenteel verschil tussen de gave van de genezing uit de tijd van het Nieuwe Testament en bijzondere genezingen in de tegenwoordige tijd (hierbij een fragment over bescheidenheid van Henk de Jong).
Ik neig ertoe me bij beide benaderingen aan te sluiten. Daarom geef ik ze graag door.
Zie: Glossolalie  en  Genezing

6
Je hoort er tegenwoordig minder over, maar volgens mij blijft een belangrijk onderwerp hoe je als christen naar de geschiedenis kijkt. De geschiedenisdocenten Leih en Schaeffer hebben daar allebei diepgaand over geschreven.
Zie: Leih  en  Schaeffer
Nog altijd wordt de Weber-these uitgedragen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen het calvinisme en het kapitalisme. Nijkamp en Van Doornik geven hiervan een kritische analyse.
Zie: De Weber-these

7
Vanaf het einde van de jaren tachtig werd de godsdienstige situatie in Nederland getypeerd als Godsverduistering. Deze typering kwam van Berkhof, maar werd door anderen overgenomen. Al is sindsdien veel veranderd, toch is het leerzaam van artikelen uit die tijd kennis te nemen.
Zie: Berkhof en G.Dekker over Godsverduistering
In reactie hierop is de toenmalige Ned.Hervormde Kerk met een nota gekomen. Ook die bevat veel tijdgebondens maar blijft waardevol om er kennis van te nemen.
Zie: Kerk-zijn ttv Godsverduistering
Een deelonderwerp is dat voor veel mensen de relevantie van het geloof een groot probleem is; de vraag is hoe je zulke mensen met het evangelie kunt bereiken. Daarover gaat het (uitverkochte) proefschrift van Wim Dekker: “Afwezigheid van God”. In het slothoofdstuk komt hij in confrontatie met anderen met z’n eigen diepgravende benadering.
Zie: Het gesprek met de agnostische tijdgenoot
In de loop van de kerkgeschiedenis is altijd verschillend gedacht over de verhouding sabbat-zondag. De GS Amersfoort heeft in 2005 over dit onderwerp een handreiking geschreven.
Zie: Handreiking
In 2001 kwam Douma in de krant met soortgelijke opvattingen als in die handreiking staan.
Zie: Zondagsarbeid, 2001
Visser publiceerde in 1959 al dezelfde opvattingen over het thema sabbat-zondag.
Zie: Sabbat-zondag

8
Steeds meer christenen zijn van oordeel dat God alles via evolutie geschapen heeft. Volgens hen kun je er niet onderuit te accepteren dat de wetenschap overweldigend bewijs heeft voor evolutie. Het hindert mij dat christenen zich zo vergaand uitleveren aan wat volgens mij een menging is van feiten, interpretaties en speculaties. Genesis 1-2 lezend weet ook ik niet hóe God al sprekend alles geschapen heeft. Maar het wil er bij mij niet in dat evolutie als hét verklaringsmodel gehanteerd moet worden. Daarbij zijn te veel kanttekeningen te plaatsen.
Zie: De zaak-evolutie
Via logos.nl/lesmateriaal-voor-basis-en-voortgezet-onderwijs/ stuitte ik op een compleet leerboek over dit onderwerp.
Zie: Evolutie, het nieuwe hoofdstuk
Om zicht te krijgen op de hoofdlijn van het debat schepping of evolutie zijn voor mij de artikelen richtinggevend die Wiegers geschreven heeft over: bijbelteksten en natuurwetenschappelijke gegevens (uit geologie, biologie en astronomie) over het begin van alles.
Zie: Over de wording van de wereld
Zie voor de rode draad in het denken van Wiegers: Schepping of oerknal
Wie meer wil weten over aardlagen en fossielen kan terecht bij een brochure van dezelfde Wiegers, die ook vertelt hoe in de loop van de geschiedenis over dit onderwerp geschreven is.
Zie: De geologische tijdschaal
Tim Keller is een voorbeeld van een christen die accepteert dat God het menselijk leven gevormd heeft door evolutie. Maar hij wijst nadrukkelijk evolutie af als een verklaring voor alle aspecten van ons mens-zijn. Volgens hem kan geloof aan evolutie dan ook samengaan met geloof aan een historische zondeval en een letterlijke Adam en Eva. Hij laat in het midden of Adam en Eva hun bijzondere positie dank zij (door God geleide) evolutie hebben verkregen (wat volgens mij tot onbewijsbare speculaties leidt) of door een aparte scheppingsdaad van God.
Zie: Keller, Schepping en evolutie
De exegeet G. van den Brink is juist kritisch over het evolutiedenken.
Zie zijn artikel over: Christus, schepping en herschepping
Zo’n halve eeuw geleden heeft Koos Veefkind artikelen geschreven over de oudvaders met hun getallen in Gen.5 en 11 en over dieren van voor de zondvloed. Ik weet niet hoe hij hier later over dacht, maar ik vind z’n artikelen nog altijd de moeite waard om er kennis van te nemen.
Zie: Oudvaders  en  Dieren

9
Voor alle predikanten is de zondagse prediking essentieel voor hun werk. Sinds plm. 1983 heb ik het mezelf aangeleerd om m’n preken niet meer uit te schrijven maar te werken met een uitgebreid systeem van trefwoorden. Daarbij ben ik erg gestimuleerd door twee Duitse auteurs.
Zie: Altmann, Die Predigt als Kontakgeschehen
en: Rothermundt, Predigt als freie Rede
Overtuigend en praktisch vind ik ook: Zerfaß, Die Predigt als freie Rede
Misschien is het wel aardig te weten hoe zo’n preek in trefwoorden eruit ziet.
Zie: Preek in trefwoorden

10
Mogelijk aarzelen predikers om deze stap te zetten omdat ze bang zijn dat ze een te bescheiden actieve woordenschat hebben en dat ze daardoor te weinig gevarieerd zullen praten. Daarvoor geeft Hesp in zijn sprekershandboek een aardige oefening (waaraan ik overigens een paragraaf van hem toevoeg over de lastige kunst van het pauzeren).
Zie: Schaepman-oefening
Bolkestein en Thomas snijden de noodzaak aan dat de preek relevant is, dus binnen het referentiekader van de hoorder komt, waarvoor overigens pastoraat nodig is; verder bepleiten ze redundantie, waardoor de dingen breder gezegd worden dan eigenlijk nodig is; ten slotte staan ze stil bij de integratie van uitleg en toepassing en het werken met groepen.
Zie: Over preken gesproken

11
Als kerkgangers ontevreden over een preek zijn, krijgt de predikant meestal de schuld. Dat kan terecht zijn, maar niet per definitie. Het is namelijk goed te weten dat de preek een ingewikkeld communicatieproces is waarbij vele factoren belemmerend kunnen werken. Dat kan milder maken tegenover de predikant.
Zie: Bartholomäus, Preek als talige communicatie
Om de hele mens in beeld te krijgen bij het preken is het nodig dat in een preek recht gedaan wordt aan het onderwijzende, vormende en agogische aspect. M.E. Hoekzema heeft daar een instructief verhaal over geschreven, waarvan ik hier een deel doorgeef.
Zie: Doelstellingen van de preek

12
In het nieuwste handboek voor de prediking – ‘Horen naar de stem van God. Theologie en methode van de preek’, Zoetermeer 2013) noemt emeritus-hoogleraar Kees de Ruijter nog altijd met ere het boek van Hans van der Geest over de wisselwerking tussen prediker en hoorder: ‘Du hast mich angesprochen. Die Wirkung von Gottesdienst und Predigt’, Zürich 1978. Belangrijke kernen daaruit heb ik gedigitaliseerd.
Zie: Du hast mich angesprochen
Interessant is ook wat Henau schrijft over selectieve waarneming van de hoorder, het vervreemdingseffect en het verhaal in de preek; Heitink en Roukema-Koning vragen zich af wanneer preken deprimerend werken.
Zie: Aspecten van de preek

13
Hoek-Van Kooten staat stil bij de mogelijkheid dat je als getrouwde verliefd bent op een derde.
Zie: Als getrouwde verliefd
Vos beschrijft hoe een romantische kijk op en overwaardering van het huwelijk echtscheiding bevorderen en leiden tot een negatieve waardering van het ongetrouwd-zijn.
Zie: Geen overwaardering vh huwelijk
De Knijff gaat in op de betekenis van seksualiteit als meer dan behoeftebevrediging.
Zie: Seksualiteit en moraliteit

14
Vanaf 1993 hebben de generale synodes (de landelijke vergaderingen) van de GKV geworsteld met het thema huwelijk, echtscheiding en hertrouwen. Daarbij hadden ze te maken met:
– de opdracht aan gehuwden om trouw te blijven aan elkaar en de afgelegde beloften, en:
– de realiteit dat deze blijvende trouw gehuwden door hun onmacht en/of onwil vaak niet lukt.
In 2000 heb ik in het Nederlands Dagblad aan de discussie een beperkte bijdrage gegeven.
Zie: Echtscheiding
De synode van Zuidhorn 2002 kwam met een nieuwe visie, waarin kerkelijke bevestiging van een tweede huwelijk werd afgewezen. Daarbij werd de doorwrochte studie aanvaard die ten behoeve van deze synode was geschreven.
Voor een samenvatting van die studie, zie: Echtscheiding+hertrouwen I
De synode van Amersfoort-Centrum 2005 nam soortgelijke besluiten en stelde richtlijnen op.
Voor de besluiten van deze synode en verder materiaal, zie: Huwelijk+echtscheiding
De synode van Zwolle-Zuid bracht meer balans tussen opdracht en realiteit en bepleitte een tweede huwelijk juist wel kerkelijk te bevestigen. Zie: Echtscheiding+hertrouwen II
Nu ook binnen de kerken het aantal echtscheidingen toeneemt is het extra zaak dat getrouwden, zeker die met relatieproblemen, goede pastorale begeleiding krijgen. Bosdisco Massink heeft hier deskundig over geschreven.
Zie: Begeleiding echtparen

15
Jarenlang is er binnen de GKV gediscussieerd over de vrouw in het kerkelijk ambt (zie mijn bijdrage in Handreikingen, no.12). Belangrijk vind ik de bijdragen die in 2013-2014 over dit onderwerp zijn geschreven door de toen nog gereformeerd-vrijgemaakte Wim van der Schee en de christelijk-gereformeerde Bert Loonstra.
Zie: Vrouwelijke ambtsdragers in de GKV
Sindsdien is het gesprek verder gegaan. Zo zijn voor de GKV-synode van 2017 innoverende rapporten geschreven, eerst een pleidooi om oog te hebben voor elkaars pijnpunten in de discussie en daarna een pleidooi om alle ambten voor vrouwen open te stellen.
Zie: Pijnpunten  en  Pleidooi
De synode is hierin meegegaan zodat ook binnen de GKV vrouwen voortaan kunnen gaan fungeren als diaken, ouderling en predikant.
Zie: Brief + besluiten
Erkend moet worden dat dit synodebesluit een breuk is met het GKV-verleden. Daarom is het begrijpelijk dat veel kerkleden bezwaren hebben tegen dit besluit of in elk geval tegen de argumentatie daarvoor. In reactie hierop hebben drie docenten uit Kampen een verhaal geschreven over 1 Korintiërs 14:34-35 en 1 Timoteüs 2:11-14, de zgn. zwijgteksten.
Zie: Paulus’ zwijgteksten
Overigens is het genoemde synodebesluit helemaal niet innoverend zoals kan blijken uit een artikel van een bekend GKV-lid uit 1983, mw. Bremmer-Lindeboom.
Zie: Man en vrouw in bijbels perspectief
Historisch en exegetisch is nog altijd van belang wat G. Huls heeft geschreven in z’n proefschrift uit 1951, met als titel: ‘De dienst der vrouw in de Kerk’.
Zie: Huls

16
Veel mensen houden zich bezig met mediteren. Er zijn talloze methoden. Ik noem hier drie:
Meditatief omgaan met de Bijbel, zie: Douma, Meditatie
Meditatief en focussend bidden tot God, zie: McLaren, Twaalf woorden
Meditatief aandacht geven aan de eigen leefwereld, zie: Batchelor, Geleide meditaties
Als we bidden of mediteren is het belangrijk ons te realiseren dat er tussen God en ons nooit sprake kan zijn van een evenwaardige relatie.
Zie J. van Bruggen hierover: Persoonlijke relatie met God
Kamsteeg en Luiten beschrijven beknopt maar overtuigend hoe je zonder God onverzadigbaar blijft.
Zie: Dorst naar God

17
Op gezondheidssites staan veel aanwijzingen om gezond en fit te blijven. Twee reeksen van tips vol praktische wijsheid heb ik in één bestand geplaatst.
Zie: Tweemaal tien tips om gezond te blijven
Een verwant onderwerp is: levenskunst. Ad Bergsma schreef daarover 14 lessen.
Zie: Levenskunst(jes)
Karin Bosveld heeft over dit thema vele columns geschreven.
Zie: Bosveld, Over levenskunst en levensgeluk
Ook René Diekstra heeft zich hierop bezonnen. Ik heb enkele fragmenten gedigitaliseerd als een voorproef van de rest van de desbetreffende boeken.
Zie: Wegwijzers-Levenskunst  en  Teleurstelling-aandacht
Jan Hoogland schreef hier eveneens over: in 2010 verscheen ‘Prediker voor managers’ en in 2015 ‘Levenskunst voor iedereen’ (beide boeken met een co-auteur). Eerder gaf hij in artikelen al aandacht aan dit thema.
Zie: Over levenskunst
Heel inspirerend is de wijsheid die Leo Feijen gepuurd heeft uit z’n gesprekken met kloosterlingen.
Zie: Tien leefregels  en  Tien wegen
In bovenstaande bijdragen komt telkens naar voren dat het een essentiële taak in ons leven is dat we leren om te gaan met gebrokenheid. Daarom ben ik getroffen door de manier waarop Jean-Jacques Suurmond en Henk de Jong hierover schrijven (van Suurmond heb ik in Leeservaring no.18 : ‘Meer geluk dan grijsheid’ ook een boekje over dit thema besproken).
Zie: Omgaan met gebrokenheid
Hiermee verwant is wat de Amsterdamse psychiater Damiaan Denys vertelt.
Zie: Omgaan met ellende
Waardevol is wat de Dalai Lama vertelt over het streven naar geluk en het omgaan met lijden.
Zie: Geluk
Twee deelthema’s komen aan de orde bij Peter de Vos (over autonomie als protestantse waarde) en Gert-Jan Segers (over de invloed van het uiterlijk op het innerlijk).
Zie: Deelthema’s
Waardevol is ten slotte wat Frits de Lange voor senioren over dit thema schrijft.
Zie: Levenskunst voor ouderen

18
In het kader van de bezinning op levenskunst is er ook belangstelling voor deugdethiek. Zo heeft het lectoraat vormend onderwijs van de gereformeerde hogeschool Viaa in Zwolle handreikingen geschreven voor het onderwijs over de vorming in deugden. Uit het boek ‘Dat doet deugd’ heb ik een en ander gedigitaliseerd.
Zie: Deugden
Hierbij past wat Bill Hybels geschreven heeft over acht karaktereigenschappen van christenen.
Zie: Karaktereigenschappen

19
Wie zich aangesproken voelt door thema’s als vereenvoudiging, opruimen, rust, aandacht, mindfulness, loslaten e.d. kan zich laten stimuleren door wat ik van de vroegere site Simplifylife’ in twee documenten heb gezet.
Zie: SimplifyLife-site  en  SimplifyLife-nieuwsbrieven
Leerzaam is wat Engelbrecht schrijft over innerlijke rust, waarbij ze erop wijst dat niet de dingen zelf ons beïnvloeden maar onze méning over die dingen.
Zie: Innerlijke rust
Wat vaak wordt aangesneden is of je je spullen op orde hebt, vanuit de stelling: ‘Opgeruimd huis, opgeruimd hoofd.’ Wie zich daarmee wil bezighouden kan terecht bij de boeken van de opruimgoeroe Els Jacobs.
Zie voor een korte samenvatting van haar ideeën: Excuses en redenen om te bewaren
Stimulerend zijn ook de sites van Nederlandse minimalisten als Jelle Derckx en Jelle Hermus. Een aantal artikelen van hun site heb ik in twee documenten bij elkaar geplaatst.
Zie: Derckx en Hermus
James Wallman vindt het minimalisme een te mager antwoord op het materialisme. In zijn boek ‘Ontspullen. Meer leven met minder’ pleit hij voor het experiëntalisme, waarbij spullen niet taboe zijn maar de nadruk ligt op het hebben van ervaringen. Wie de smaak van dit boek te pakken wil krijgen kan terecht bij enkele fragmenten die ik uit dit boek op A4 heb gezet.
Zie: Wallman

20
Omgaan met heftige gevoelens is vaak lastig, met als uitersten: je wordt overspoeld door je gevoelens van verdriet, somberheid, angst e.d. zodat die jou overheersen óf je negeert je gevoelens met als gevolg dat ze op de achtergrond gaan zieken. Focussen kan helpen om recht te doen aan je gevoelens zonder erdoor meegesleept te worden.
Voor een uitgebreide handreiking, zie: Focusproces in zes stappen
Voor een korte handreiking, zie: Focusproces in vier stappen

21
Egbert Monsuur van Integro in Hardenberg heeft een hele basale cursus focussen van Ann Weiser Cornell vertaald, met als titel: “Word groter dan wat jou klein houdt”. Deze cursus is verdeeld over vijf dagen en mag gratis verspreid worden. Zie de versie uit 2018:
Minicursus Focussen – Dag 1
Minicursus Focussen – Dag 2
Minicursus Focussen – Dag 3
Minicursus Focussen – Dag 4
Minicursus Focussen – Dag 5
Egbert Monsuur heeft nog meer vertaalde oefeningen van Weiser Cornell op internet staan, zie: Monsuur, Oefeningen
Boeiend zijn ook z’n artikelen, zie: Over focussen  en  Over stress

22
Van de grondleggers van focussen, Gendlin en Weiser Cornell, staan op internet diverse artikelen, zie: Gendlin en Weiser Cornell over focussen
Van Weiser Cornell vond ik op internet zelfs hoofdstuk I van haar boek ‘De kracht van focussen’, een voorproefje dat naar meer smaakt, zie: Weiser Cornell, Wat is focussen
Over het verschil tussen focussen en mindfulness heeft Aaffien de Vries verhelderend geschreven, zie: Focussen en Mindfulness
Leerzaam is ten slotte wat zij op haar blog heeft geschreven, zie: Aspecten van focussen

23
Tegenwoordig wordt in de gezondheidszorg veel gebruik gemaakt van mindfulness (ook wel aandachttraining genoemd en verwant met focussen, zie no.25-27), waarin gebruik gemaakt wordt van elementen uit de boeddhistische psychologie.
Wat mindfulness is en in welke situaties die wordt ingezet, blijkt uit: Heddes, Mindfulness
Wat mindfulness in de praktijk omvat, blijkt uit deze bodyscan van 45 minuten: Oefening
Boeiend materiaal wordt eveneens geboden door Noud de Haas op z’n site; ik heb een en ander in één document op een rij gezet, zie: Noud de Haas, Mindfulness
Daarnaast heeft hij op z’n site een reeks oefeningen staan: De Haas, Oefeningen
Omdat mindfulness afkomstig is uit het boeddhisme, is het zinvol om aan de hand van Han F. de Wit kennis te nemen van de verschillende kijk op het ego in de westerse en boeddhistische psychologie.
Zie: Het ego
Hoeveel je als christen ook van het boeddhisme kunt leren, De Wit toont overtuigend aan dat het christelijk geloof en de boeddhistische levensbeschouwing fundamenteel-verschillende zienswijzen zijn.
Zie: Boeddhisme en Godsgeloof

24
In 1967 publiceerde Overduin een boek onder de titel ‘Worden als een man’ over de geestelijke volwassenheid van de christen, ook in vergelijking met psychische volwassenheid. Ik heb met uitgebreide citaten een samenvatting gemaakt.
Zie: Geestelijke volwassenheid
Psychische volwassenwording is vaak een lastig groeiproces. Dat blijkt uit het fenomeen parentificatie, namelijk dat ouders hun kind er soms toe brengen ouderlijke zorgtaken over te nemen. Smulders heeft daar een verhelderend verhaal over geschreven.
Zie: Parentificatie – zorgend kind
Voor volwassenwording is ook van groot belang hoe je omgaat met frustratie of met tegenslag.
Zie: Speijer, Frustratietolerantie  en:  Hofland + Tamsma, Omgaan met tegenslag

25
Leven in relatie met zichzelf en met de ander is lang niet altijd makkelijk. Hierna volgen enkele samenvattingen met een meer psychologische benadering:
Rubin gaat in haar boek uitgebreid in op het zelf.
Zie: De vele kanten van het zelf
Dowrick schrijft vooral over het zelf in relatie tot de ander.
Zie: Het zelf, de ander, intimiteit

26
Bij geestelijke volwassenheid hoort onder meer dat je op een goede manier met jezelf omgaat:
Zo schrijft Romano Guardini over zelfinkeer en daarnaast over zelfaanvaarding.
Zie: Oefening van de zelfinkeer  en  Jezelf aanvaarden
In een aparte bundel over vrijheid, genade en lot schrijft Guardini over onze vrijheid in verband met onze persoonlijkheid en ons werk. Ik heb daaruit een aantal passages gedigitaliseerd.
Zie: Vrijheid

27
De benedictijnse monnik Anselm Grün mag dan een veelschrijver zijn, z’n meestal therapeutisch-gekleurde boeken zijn de moeite van het lezen meer dan waard. Zo heeft hij heel bruikbare aanwijzingen gegeven voor het omgaan met angst, die trouwens ook goed-toepasbaar zijn voor het omgaan met andere lastige emoties, zie: Omgaan met angst
Mij raakt ook wat wat Grün schrijft over ons ervaren van God, zie: Ons verlangen en God
Andere belangrijke thema’s: Naar volwassen geloven  en  Gevoel van eigenwaarde
En nu ik toch reclame maak, dan ook maar deze citaten van Grün, zie: Boek van levenskunst
Ten slotte achttien beschouwingen over deugden, zie: Achttien geesteshoudingen

28
Cloud en Townsend staan stil bij het nemen van verantwoordelijkheid en het omgaan met mislukkingen.
Zie: Verantwoordelijkheid-mislukkingen
Veel mensen hebben er moeite mee om bij hun gevoel te komen of hun gevoel te begrijpen; ze leven vooral vanuit hun hoofd. Segal met haar oefeningen kan hierbij helpen, ook om vanuit de eigen gevoelens te groeien in empathie. Ook Baanders leert ons beter met emoties om te gaan.
Zie: Emotionele intelligentie  en:  Emoties

29
Depressiviteit is vaak een reactie op een, positieve of negatieve, verandering in je leven en tegelijk een oproep te werken aan je groei. De visie van Flach kan daarbij helpen.
Zie: Verborgen kracht van depressie
In z’n verhaal over ‘zingeving en depressie’ legt Van Dantzig verband tussen ‘zin in’ en ‘zin van’.
Zie: Zingeving
Ouders geven hun kinderen meestal veel mee, maar helaas doen ze hun kinderen geregeld ook van alles aan. Hoe moeten volwassen-geworden kinderen met die negatieve erfenis omgaan? Toen ik jaren geleden las wat Susan Forward daarover schreef, ben ik daardoor erg geraakt. Ik heb toen een selectie uit haar boek samengesteld aan de hand van zestien thema’s. Dit document herlezend en corrigerend ontdekte ik dat ik Forwards benadering nog altijd trefzeker vind. Misschien kunnen anderen er ook wat mee.
Zie: Forward, Zestien thema’s

30
Veel mensen kampen met lastige gevoelens die hen verhinderen om voluit te leven. Tegenwoordig zijn er gelukkig vele mogelijkheden van therapie. Ik zelf ben erg geraakt door de visie en aanpak van Ingeborg Bosch, die een heel eigen therapie-vorm heeft ontwikkeld.
Zie: Past Reality Integration
Voor eigen gebruik heb ik materiaal van deze site en uit de eerste twee boeken van Bosch gedigitaliseerd – een mooie start om grondiger kennis te maken met haar werk.
Zie: Ingeborg Bosch over PRI
Bosch geeft tegenwoordig ook aandacht aan hartcoherentie; daarbij gaat het erom dat hart en hersens op elkaar afgestemd worden, met positieve gevolgen voor het lichamelijk functioneren.
Zie: Hartcoherentie-leven vanuit je hart

31
In Groningen is een pastorale cursus ontwikkeld, bedoeld om mensen met behulp van de Bijbel te helpen geestelijke hindernissen in hun functioneren als christen onder ogen te zien en op te ruimen. Deze cursus is verkrijgbaar bij het Praktijkcentrum in Zwolle. Bij dezen de cursus in een oude opmaak.
Zie: Op weg naar herstel
Enkele jaren heb ik therapie gevolgd die soms samenging met supervisie. Daarbij heb ik veel meegekregen wat wellicht ook voor anderen bruikbaar is.
Zie: Wat je van therapie-supervisie kunt leren

32
In de therapie van getraumatiseerden is een lastig thema in hoeverre herinneringen verdrongen en later weer geactiveerd kunnen worden of dat in zo’n geval sprake is van aangeprate herinneringen. De gezondheidsraad heeft daar een rapport over geschreven.
Zie voor fragmenten daaruit: Gezondheidsraad, Omstreden herinneringen
Een interessant medisch thema is het placebo-effect. Vroeger werd gedacht dat patiënten met een placebo voor de gek werden gehouden. Tegenwoordig wordt onderkend dat door het gebruik daarvan de eigen helende kracht van patiënten wordt geactiveerd.
Zie voor een aantal artikelen hierover: Appelo, Glas e.a., Placebo
Een onderschat pastoraal probleem is de verslaving aan alcohol. Daarbij is specifieke hulp nodig, zoals Van Gog duidelijk aangeeft.
Zie: Alcoholisme

33
Werkers in de kerk brengen altijd hun persoon mee in hun contact met anderen. Een boeiend fenomeen in een hulpverleningsrelatie is overdracht. Die kan negatief uitpakken maar evengoed positief worden ingezet. In de opleiding van therapeuten krijgt dit fenomeen standaard aandacht, maar ik twijfel of alle predikanten daar (voldoende) mee bekend zijn.
Zie daarom: Sieds de Jong, Overdracht
Nog weer andere aspecten hiervan komen aan de orde bij Kruijne en Andriessen.
Zie: Kruijne, Overdracht en narcisme  en  Andriessen, De pastor en z’n schaduw

34
Voor predikanten is het voor hun werk én hun huwelijk eveneens van belang kennis te nemen van wat Zijlstra schrijft over barrières in de communicatie, zie: Zijlstra
Voor predikanten en alle kerkelijke werkers is het belangrijk om te weten wat voor psychische mechanismen mensen, veelal onbewust, hanteren om pijn in hun leven te vermijden. Ineke van Dok-Mak geeft daarvan een verhelderend overzicht.
Zie: Afweermechanismen
In het kader van gemeenteopbouw heeft Stoppels geschreven over veranderen in de gemeente, waarbij hij aandacht geeft aan het eigene van de gemeente maar vooral aan de remmende krachten die zich voordoen bij veranderingsprocessen.
Zie: Veranderen

35
Werkers in de kerk kunnen zich niet tot de Bijbel beperken als hun enige leidraad voor hun bezinning en handelen. Ze doen er goed aan gebruik te maken van wat andere werkers ontdekt hebben over zelfreflectie en over het intermenselijk contact.
Wie bijvoorbeeld beter zicht wil krijgen op de eigen kwaliteiten, valkuilen, allergieën en uitdagingen, kan gebruik maken van de kernkwadranten zoals Ofman die heeft ontwikkeld. Ook kun je Ofmans benadering gebruiken om meer begrip voor het functioneren van de ander te krijgen.
Zie: Kernkwaliteiten en kernkwadranten
Bruikbare hulpmiddelen voor zelfinzicht zijn ook: Kolb, Leerstijlen  en  Belbin, Teamrollen
Een goed hulpmiddel in het pastoraat is het werken met rituelen of het schrijven van een brief.
Zie: Rituelen/brief

36
Tot overeenstemming komen met lastige mensen is een moeilijke zaak, helaas ook in de kerk. Ury heeft een strategie ontwikkeld om in vijf stappen een doorbraak te forceren.
Zie: Onderhandelen naar doorbraak
Het is belangrijk je er bewust van te zijn welke stijl van leiding geven je praktiseert, want dat heeft grote gevolgen voor de cultuur binnen de gemeenschap waarin je werkt. In een artikel voor onderwijsorganisaties pleit Van Emst voor een professionele i.p.v. een ambtelijk-politieke cultuur. Ook stimulerend voor werkers in de kerk.
Zie: Professioneel of ambtelijk-politiek

37
Voor eigen gebruik heb ik op A5-formaat vier studies gedigitaliseerd over een favoriete auteur van mij, Ernst Wiechert. Alle vier geven ze aandacht aan z’n christen-zijn.
Een Nederlands overzicht van zijn werk, zie: Veefkind
Een (kritisch) Duits proefschrift over Wiechert als ‘Dichter der Krise’, zie: Pachl
Twee Duitse artikelen specifiek over Wiechert als christelijk auteur, zie: Fangmeier
Via het internet ben ik gestuit op twee Duitse studies, geschreven door Hans Martin Pleßke:
– Een korte biografie, zie: Pleßke, Wiechert. Dichter und Zeitzeuge
– Een studie over Wiecherts opstelling tegenover de nazi’s: Pleßke, Wiechert im Dritten Reich

In 2011 publiceerde José Sánchez de Murillo een uitgebreide biografie over een tweede favoriete schrijver van mij, Luise Rinser, met als ondertitel: ‘Ein Leben in Widerspruchen’. Die ondertitel klopt helemaal want De Murillo moest ook beschrijven hoe naïef en zelfs enthousiast Rinser als twintiger op Hitler reageerde. Pas in de oorlogsjaren, toen ze begin dertig was, gingen haar ogen open. Voor eigen gebruik heb ik op A5-formaat biografisch materiaal gedigitaliseerd vooral over de jonge Rinser; de inhoudsopgave staat op de laatste bladzijde.
Zie: Biografisch materiaal rond Luise Rinser

In de jaren vijftig was ik als tiener een fervent lezer van Tom Poes en Tekko Taks. Twee albums heb ik gedigitaliseerd: een verhaal over Tom Poes en Bommel met reclame voor havermout en het slotverhaal over Tekko Taks als jockey, geknipt uit Trouw (aflevering 54 ontbrak maar heb ik via Delpher gevonden) – allebei bewaard door een oudere broer van mij. Heerlijk om zulke gouden herinneringen op te halen.
Zie: Tom Poes  en:  Tekko Taks deel 1 + Tekko Taks deel 2
Uit nieuwsgierigheid heb ik met behulp van Delpher ook strip no.3 van Tekko Taks kunnen samenstellen. Helaas is de kwaliteit niet optimaal en is hier en daar het zoekwoord nog geel gemerkt.
Zie: TT en het wereld-voedselprobleem

38
Als vrolijke afsluiting van deze rubriek een preekparodie in het Gronings op het kinderrijmpje van Hiëronymus van Alphen over Jantje die eens pruimen zag hangen.
Zie: Mollema, Preek over de pruimeboom