Teksten van anderen I: Theologische teksten

Inhoudsopgave van de onderstaande pdf’s
1   Commentaar van Dächsel op het Oude en Nieuwe Testament; J.van Andel, N.T.commentaren
2   Hybels, Het evangelie beknopt uitleggen; Packer, God-mens; Thielicke, ‘Amen, Ik zeg u’
3   Maria; McDowell, Jezus’ goddelijkheid; Van Veluw, De hemelvaart onvoorstelbaar heilsfeit?
4   Christus’ meevoelen met ons; Christus’ terugkeer/oordeel; kerkelijke tucht; God zien
5   Sieds de Jong en Klaas v. der Geest over de kinderdoop; Blei, De kinderdoop als mogelijkheid
6   Siertsema, Wereldbeeld en bijbelvertalen; evangelische geloofsbeleving; glossolalie; genezing
7   Leih en Schaeffer over hun chr. kijk op de geschiedenis; de Weber-these over het calvinisme
8   Godsverduistering; Dekker, Gesprek met de agnostische tijdgenoot; visies op sabbat-zondag
9   Documentatie over schepping-evolutie; Veefkind: Oudvaders; dieren van voor de zondvloed
10 Over de preek: Bolkestein en Thomas, Henau en Heitink, Bartholomäus, Hans vd Geest
11 Preken aan de hand van trefwoorden: Altmann, Rothermund en Zerfaß (in het Duits)
12 Hesp over de Schaepmann-oefening en over pauzeren; Hoekzema, Doelstellingen vd preek
13 Groningse preek over ‘Jantje zag eens pruimen hangen’
14 Hoek-Van Kooten, Als getrouwde verliefd; Vos, Geen overwaardering van het huwelijk
15 Mythen over incest; rapport over seksueel misbruik in de kerk; vergeving, schuld en recht
16 GKV-synodes over echtscheiding-hertrouwen; Bodisco Massink, Past. begeleiding echtparen
17 GKV-synodes, V.Houwelingen c.s. + Huls over de vrouw in het ambt; twee reacties
18 Douma, Batchelor e.a., Meditatie; V.Bruggen, Pers.relatie met God? Kamsteeg+Luiten, Dorst

1
Wie grondig studie wil maken van de Bijbel, kan via internet van alles vinden. Zo is een oud commentaar als dat van August Dächsel gratis te downloaden. Deze Duitse predikant schreef z’n commentaar in zeven delen tussen 1862 en 1880. Als opzet koos hij voor een doorlopende parafrase. Ds. F.P.L.C. van Lingen bewerkte deze Bijbelverklaring in het Nederlands. Hij kwam tot acht delen, omdat hij bij de tekst van Dächsel gedeelten opnam van tal van andere theologen (Augustinus, Luther, Calvijn, Da Costa e.a.). In de tweede druk van plm.1900 is het Oude Testament bewerkt door ds. H. van Griethuysen. Dit commentaar wordt nog volop gebruikt, al is dit hier en daar natuurlijk verouderd.
Zie: Genesis-Hooglied  –  Jesaja-Maleachi  –  Matteüs-Openbaring
Boeiend vind ik ook nog altijd de commentaren op nieuwtestamentische bijbelboeken die Jan van Andel rond 1900 geschreven heeft. Enkele daarvan heb ik in digitale vorm.
Zie: Lukas 1-11  –  Lukas 12-24  –  Efeziërs  –  Colossenzen  –  Hebreeën

2
Hoe kun je iemand heel in het kort het evangelie uitleggen? Hybels geeft daarvan een mooi voorbeeld aan de hand van een illustratie.
Zie: Het evangelie beknopt uitleggen
Packer gaat uitvoerig in op de vraag hoe wij bij evangelisatie om moeten gaan met de antinomie (= de voor ons onbegrijpelijke combinatie) van Gods soevereiniteit en onze verantwoordelijkheid. Hij begint met het onderscheid tussen antinomie en paradox (= een schijnbare tegenstrijdigheid).
Zie: Packer
Thielicke legt de betekenis ervan uit dat Jezus zijn woorden verschillende keren begint met ‘Amen’. Daaruit blijkt dat Hij online is met zijn Vader.
Zie: Amen, ik zeg u

3
Katholieken verwijten protestanten dat ze onrecht doen aan Maria. Dat verwijt vind ik terecht, zoals kan blijken uit mijn preek over Maria, zie de rubriek ‘Preken’, no.2, NT 05.
Om meer begrip te krijgen voor de katholieke visie op Maria is het zinvol kennis te nemen van een verklaring over Maria, in 2004 uitgegeven door een Anglicaans – Rooms-katholieke Commissie. Boeiend is ook wat Thurian, monnik in Taizé, in 1979 over Maria schreef.
Zie: Verklaring  en  Thurian
Overigens is het voor iedereen duidelijk dat niet Maria maar Christus het centrum is van het christelijk geloof. Over Hem raken we nooit uitgedacht.
McDowell onderbouwt vanuit het Nieuwe Testament de goddelijkheid van Jezus.
Zie: Jezus is God
Veel mensen hebben grote moeite met de lichamelijke hemelvaart van Christus. Van Veluw legt uit waarom dit voorstelbaar is door meerdimensionaal over de hemel te denken.
Zie: De hemelvaart onvoorstelbaar?

4
Seamands vertelt dat Christus ons leven heeft gedeeld en hierdoor kan meevoelen met ons.
Zie: Christus kan meevoelen
Venema verdiept zich in de terugkeer van Christus.
Zie: Christus’ wederkomst
Christus’ terugkeer heeft ook een schaduwzijde: zijn definitieve oordeel over het ongeloof. Daarover heeft Henk de Jong in een interview behartenswaardige dingen gezegd.
Zie: Over Gods eeuwige straf
In de kerk gaan we niet vrijblijvend met elkaar om, in die zin dat je kunt denken en doen wat je maar wilt. We helpen elkaar trouw te blijven aan Christus en spreken daarom de ander zo nodig aan op diens denken en doen. In het kerkelijk jargon heet dat ‘kerkelijke tucht’. In de jaren vijftig heeft Grosheide een studie geschreven over wat in het Nieuwe Testament staat over deze tucht.
Zie: Tucht
Paulus zegt dat God in een ontoegankelijk licht woont en dat geen mens Hem kan zien. Tegelijk wordt ons beloofd dat we in de toekomst God met eigen ogen zullen zien. Hoe zit dat? Hendriks heeft daar een mooi artikel over geschreven.
Zie: Zullen we God zien?

5
Zo lang de kerk bestaat worden baby’s gedoopt. Dat heeft er alles mee te maken hoe binnen de kerk wordt aangekeken tegen Gods handelen in het Oude en Nieuwe Testament. Sieds de Jong heeft daar al jaren geleden een grondig verhaal over geschreven.
Zie: Legitimatie kinderdoop
Verhelderend vind ik ook een artikel van Klaas van der Geest, waaraan ik een bijlage heb toegevoegd over het dopen van iemand ‘met zijn huis’
Zie: Kinderdoop als gezinsdoop
Blei wil de kinderdoop alleen typeren als een legitieme mógelijkheid en bepleit dan ook om het presenteren van kinderen in te voeren als een gelijkwaardige ritueel, zodat ouders kunnen kiezen.
Zie: Kinderdoop als mogelijkheid

6
Hoe moet je de Bijbel vertalen? Velen kiezen voor concordant (woord-voor-woord)  vertalen, vanuit de gedachte dat het vernederlandsen van de Bijbel een eigen aanpak vereist, denk aan de zgn. Amsterdamse School en de Naardense Bijbel. Al in 1968 heeft de taalkundige Siertsema zich tegen deze aanpak gekeerd. Omdat ze mij overtuigd heeft, geef ik haar artikel graag door.
Zie: Taal en wereldbeeld
Andersoortige correcties geven René van Loon en Henk de Jong in hun commentaar op de evangelische geloofsbeleving.
Zie: Bijbelse correcties  en  Voorrang van Woord op antwoord
Charismatische mensen leggen vaak sterk de nadruk op het spreken in tongen (glossolalie) en op de gave van genezing. Granger heeft bezwaar tegen glossolalie en legt de ‘tongen’ vermeld in 1 Korintiërs 14 uit als gewone vreemde talen. MacArthur ziet een fundamenteel verschil tussen de gave van de genezing uit de tijd van het Nieuwe Testament en bijzondere genezingen in de tegenwoordige tijd (hierbij een fragment over bescheidenheid van Henk de Jong).
Ik neig ertoe me bij beide benaderingen aan te sluiten. Daarom geef ik ze graag door.
Zie: Glossolalie  en  Genezing

7
Je hoort er tegenwoordig minder over, maar volgens mij blijft een belangrijk onderwerp hoe je als christen naar de geschiedenis kijkt. De geschiedenisdocenten Leih en Schaeffer hebben daar allebei diepgaand over geschreven.
Zie: Leih  en  Schaeffer
Nog altijd wordt de Weber-these uitgedragen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen het calvinisme en het kapitalisme. Nijkamp en Van Doornik geven hiervan een kritische analyse.
Zie: De Weber-these

8
Vanaf het einde van de jaren tachtig werd de godsdienstige situatie in Nederland getypeerd als Godsverduistering. Deze typering kwam van Berkhof, maar werd door anderen overgenomen. Al is sindsdien veel veranderd, toch is het leerzaam van artikelen uit die tijd kennis te nemen.
Zie: Berkhof en G.Dekker over Godsverduistering
In reactie hierop is de toenmalige Ned.Hervormde Kerk met een nota gekomen. Ook die bevat veel tijdgebondens maar blijft waardevol om er kennis van te nemen.
Zie: Kerk-zijn ttv Godsverduistering
Een deelonderwerp is dat voor veel mensen de relevantie van het geloof een groot probleem is; de vraag is hoe je zulke mensen met het evangelie kunt bereiken. Daarover gaat het (uitverkochte) proefschrift van Wim Dekker: “Afwezigheid van God”. In het slothoofdstuk komt hij in confrontatie met anderen met z’n eigen diepgravende benadering.
Zie: Het gesprek met de agnostische tijdgenoot
In de loop van de kerkgeschiedenis is altijd verschillend gedacht over de verhouding sabbat-zondag. De GS Amersfoort heeft in 2005 over dit onderwerp een handreiking geschreven.
Zie: Handreiking
In 2001 kwam Douma in de krant met soortgelijke opvattingen als in die handreiking staan.
Zie: Zondagsarbeid, 2001

9
Steeds meer christenen zijn van oordeel dat God alles via evolutie geschapen heeft. Volgens hen kun je er niet onderuit te accepteren dat de wetenschap overweldigend bewijs heeft voor evolutie. Het hindert mij dat christenen zich zo vergaand uitleveren aan wat volgens mij een menging is van feiten, interpretaties en speculaties. Genesis 1-2 lezend weet ook ik niet hóe God al sprekend alles geschapen heeft. Maar het wil er bij mij niet in dat evolutie als hét verklaringsmodel gehanteerd moet worden. Daarbij zijn te veel kanttekeningen te plaatsen.
Zie: De zaak-evolutie
Via logos.nl/lesmateriaal-voor-basis-en-voortgezet-onderwijs/ stuitte ik op een compleet leerboek over dit onderwerp.
Zie: Evolutie, het nieuwe hoofdstuk
Om zicht te krijgen op de hoofdlijn van het debat schepping of evolutie zijn voor mij de artikelen richtinggevend die Wiegers geschreven heeft over: bijbelteksten en natuurwetenschappelijke gegevens (uit geologie, biologie en astronomie) over het begin van alles.
Zie: Over de wording van de wereld
Tim Keller is een voorbeeld van een christen die accepteert dat God het menselijk leven gevormd heeft door evolutie. Maar hij wijst nadrukkelijk evolutie af als een verklaring voor alle aspecten van ons mens-zijn. Volgens hem kan geloof aan evolutie dan ook samengaan met geloof aan een historische zondeval en een letterlijke Adam en Eva. Hij laat in het midden of Adam en Eva hun bijzondere positie dank zij (door God geleide) evolutie hebben verkregen (wat volgens mij tot onbewijsbare speculaties leidt) of door een aparte scheppingsdaad van God.
Zie: Keller, Schepping en evolutie
De exegeet G. van den Brink is juist kritisch over het evolutiedenken.
Zie zijn artikel over: Christus, schepping en herschepping
Zo’n halve eeuw geleden heeft Koos Veefkind artikelen geschreven over de oudvaders met hun getallen in Gen.5 en 11 en over dieren van voor de zondvloed. Ik weet niet hoe hij hier later over dacht, maar ik vind z’n artikelen nog altijd de moeite waard om er kennis van te nemen.
Zie: Oudvaders  en  Dieren

10
Voor alle predikanten is de zondagse prediking essentieel voor hun werk. Daarover zijn dan ook talloze werken verschenen. Ik heb enkele fragmenten gedigitaliseerd.
Bolkestein en Thomas snijden de noodzaak aan dat de preek relevant is, dus binnen het referentiekader van de hoorder komt, waarvoor overigens pastoraat nodig is; verder bepleiten ze redundantie, waardoor de dingen breder gezegd worden dan eigenlijk nodig is; ten slotte staan ze stil bij de integratie van uitleg en toepassing en het werken met groepen.
Zie: Over preken gesproken
Interessant is ook wat Henau schrijft over selectieve waarneming van de hoorder, het vervreemdingseffect en het verhaal in de preek; Heitink en Roukema-Koning vragen zich af wanneer preken deprimerend werken.
Zie: Aspecten van de preek
Als kerkgangers ontevreden over een preek zijn, krijgt de predikant meestal de schuld. Dat kan terecht zijn, maar niet per definitie. Het is namelijk goed te weten dat de preek een ingewikkeld communicatieproces is waarbij vele factoren belemmerend kunnen werken. Dat kan milder maken tegenover de predikant.
Zie: Preek als talige communicatie
Hans van der Geest schrijft over de wisselwerking tussen prediker en hoorder in z’n Duitstalige boek uit 1978: ‘Du hast mich angesprochen. Die Wirkung von Gottesdienst und Predigt’. Belangrijke kernen daaruit heb ik gedigitaliseerd.
Zie: Du hast mich angesprochen

11
Eeuwenlang was het traditie om een preek helemaal uit te schrijven en dan tijdens de dienst de uitgeschreven (en soms ook uit het hoofd geleerde) tekst voor te dragen. Sinds plm. 1983 heb ik het mezelf aangeleerd om m’n preken niet meer uit te schrijven maar te werken met een uitgebreid systeem van trefwoorden. Daarbij ben ik erg gestimuleerd door twee Duitse auteurs.
Zie: Altmann, Die Predigt als Kontakgeschehen  en:  Rothermundt, Predigt als freie Rede
Overtuigend en praktisch vind ik ook: Zerfaß, Die Predigt als freie Rede
Misschien is het wel aardig te weten hoe zo’n preek in trefwoorden er bij mij uitziet.
Zie: Preek in trefwoorden

12
Mogelijk aarzelen predikers om deze stap te zetten omdat ze bang zijn dat ze een te bescheiden actieve woordenschat hebben en dat ze daardoor te weinig gevarieerd zullen praten. Daarvoor geeft Hesp in zijn sprekershandboek een aardige oefening (waaraan ik overigens een paragraaf van hem toevoeg over de lastige kunst van het pauzeren).
Zie: Schaepman-oefening
Om de hele mens in beeld te krijgen bij het preken is het nodig dat in een preek recht gedaan wordt aan het onderwijzende, vormende en agogische aspect. M.E. Hoekzema heeft daar een instructief verhaal over geschreven, waarvan ik hier een deel doorgeef.
Zie: Doelstellingen van de preek

13
Als vrolijke afsluiting van dit onderdeel een preekparodie in het Gronings op het kinderrijmpje van Hiëronymus van Alphen over Jantje die eens pruimen zag hangen.
Zie: Mollema, Preek over de pruimeboom

14
Hoek-Van Kooten staat stil bij de mogelijkheid dat je als getrouwde verliefd bent op een derde.
Zie: Als getrouwde verliefd
Vos beschrijft hoe een romantische kijk op en overwaardering van het huwelijk echtscheiding bevorderen en leiden tot een negatieve waardering van het ongetrouwd-zijn.
Zie: Geen overwaardering vh huwelijk

15
Jaren terug werd het kwalijke van incest (en ook van ander seksueel misbruik van kinderen) ontkend of in elk geval gebagatelliseerd en dat niet alleen door daders. Daarom heeft Nelson er goed aan gedaan mythen over incest te ontmaskeren.
Zie: Mythen
Ook binnen de GKV komt seksueel misbruik voor in pastorale relaties. Voor de generale synode van Zuidhorn in 2002 is hierover een gedegen rapport geschreven.
Zie: Seks.misbruik in de kerk
Waardevol is wat Ruard Ganzevoort en Ad van der Dussen over het thema ‘vergeving, schuld en recht’ hebben geschreven.
Zie: Ganzevoort e.a.
(In no.6 van de rubriek Handreikingen staan teksten over loslaten/vergeving en over berouw)

16
Vanaf 1993 hebben de generale synodes (de landelijke vergaderingen) van de GKV geworsteld met het thema huwelijk, echtscheiding en hertrouwen. Daarbij hadden ze te maken met:
– de opdracht aan gehuwden om trouw te blijven aan elkaar en de afgelegde beloften, en:
– de realiteit dat deze blijvende trouw gehuwden door hun onmacht en/of onwil vaak niet lukt.
In 2000 heb ik in het Nederlands Dagblad aan de discussie een beperkte bijdrage gegeven.
Zie: Echtscheiding
De synode van Zuidhorn 2002 kwam met een nieuwe visie, waarin kerkelijke bevestiging van een tweede huwelijk werd afgewezen. Daarbij werd de doorwrochte studie aanvaard die ten behoeve van deze synode was geschreven.
Voor een samenvatting van die studie, zie: Echtscheiding en hertrouwen I
De synode van Amersfoort-Centrum 2005 nam op basis van een uitgebreid rapport nieuwe besluiten, zie: Echtscheiding en hertrouwen II
Latere synodes brachten meer balans tussen de bijbelse opdracht van gehuwden en de realiteit van alledag en bepleitten ook een tweede huwelijk kerkelijk te bevestigen.
Zie de generale regeling uit 2019: Echtscheiding en hertrouwen III
Overigens blijkt uit bovengenoemde documenten dat vanaf 2003 binnen de GKV een Raad van Advies heeft gefungeerd, waar kerkenraden terecht konden voor schriftelijk advies in gevallen van echtscheiding. Deze raad is in 2017 opgeheven. Gelukkig maar want volgens mij zijn buitenstaanders niet in staat andermans huwelijksproblemen te beoordelen, zeker niet als persoonlijk contact met de betrokkenen ontbreekt
Nu ook binnen de kerken het aantal echtscheidingen toeneemt is het extra zaak dat getrouwden, zeker die met relatieproblemen, goede pastorale begeleiding krijgen. Bodisco Massink heeft hier deskundig over geschreven.
Zie: Begeleiding echtparen

17
Jarenlang is er binnen de GKV gediscussieerd over de vrouw in het kerkelijk ambt (zie mijn bijdrage in Handreikingen, no.12). Dit is erin uitgemond dat voor de GKV-synode van 2017 innoverende rapporten zijn geschreven, eerst een aansporing om oog te hebben voor elkaars pijnpunten en daarna een pleidooi om alle ambten voor vrouwen open te stellen.
Zie: Pijnpunten  en  Pleidooi – Samen dienen
De synode is hierin meegegaan zodat ook binnen de GKV vrouwen voortaan kunnen gaan fungeren als diaken, ouderling en predikant.
Zie: Brief met besluiten
Erkend moet worden dat deze synodebesluiten een breuk zijn met het GKV-verleden. Daarom is het begrijpelijk dat veel kerkleden bezwaren hebben tegen deze besluiten of in elk geval tegen de argumentatie daarvoor. In reactie hierop hebben drie docenten uit Kampen een verhaal geschreven over 1 Korintiërs 14:34-35 en 1 Timoteüs 2:11-14, de zgn. zwijgteksten.
Zie: Paulus’ zwijgteksten
Om de bezwaren tegen de besluiten annex de onderbouwing van de GKV-synode van 2017 tegemoet te komen heeft een commissie van de GKV-synode van 2020 een uitvoerig rapport geschreven met als titel: ‘Elkaar van harte dienen’. Op grond daarvan heeft de synode besloten de bezwaren af te wijzen en de besluiten van 2017 met herziene gronden te handhaven.
Zie: Rapport  en  Besluiten
Overigens liggen de genoemde standpunten in de lijn van wat al verdedigd was in het historische en exegetische proefschrift van G.Huls uit 1951: ‘De dienst der vrouw in de Kerk’.
Zie: Huls
Voor bezwaarden is nu de grote vraag of ze voor zich nog plaats zien binnen de GKV. Bij een antwoord op deze vraag kunnen ze geholpen worden door twee artikelen die na de bovengenoemde besluitvorming verschenen in het Nederlands Dagblad, waarin in mijn beleving  behartenswaardige woorden staan.
Zie: ND-artikelen

18
Veel mensen houden zich bezig met mediteren. Er zijn verschillende methoden. Ik noem hier twee:
Meditatief omgaan met de Bijbel, zie: Douma, Meditatie
Meditatief aandacht geven aan de eigen leefwereld, zie: Batchelor, Geleide meditaties
Diverse aspecten van bidden en mediteren komen aan de orde in een korte studie van Minderhoud, waarin ook de geschiedenis van christelijke spiritualiteit aan bod komt, zie: Minderhoud
Als we bidden of mediteren is het belangrijk ons te realiseren dat er tussen God en ons nooit sprake kan zijn van een evenwaardige relatie.
Zie J. van Bruggen hierover: Persoonlijke relatie met God?
Kamsteeg en Luiten beschrijven beknopt maar overtuigend hoe je zonder God onverzadigbaar blijft.
Zie: Dorst naar God