Teksten van anderen I: Theologische teksten

Inhoudsopgave van de onderstaande pdf’s
1   Hybels, Het evangelie beknopt uitleggen; Packer, God-mens; Thielicke, ‘Amen, Ik zeg u’
2   Maria; McDowell, Jezus’ goddelijkheid; Van Veluw, De hemelvaart onvoorstelbaar heilsfeit?
3   Seamands, Christus’ meevoelen met ons; Christus’ terugkeer/oordeel; Hendriks, God zien
4   Sieds de Jong en Klaas v. der Geest over de kinderdoop; Blei, De kinderdoop als mogelijkheid
5   Siertsema, Wereldbeeld en bijbelvertalen; evangelische geloofsbeleving; glossolalie; genezing
6   Leih en Schaeffer over hun chr. kijk op de geschiedenis; de Weber-these over het calvinisme
7   Godsverduistering; Dekker, Gesprek met de agnostische tijdgenoot; visies op sabbat-zondag
8   Documentatie over schepping-evolutie; Veefkind: Oudvaders; dieren van voor de zondvloed
9   Altmann, Rothermund en Zerfaß over het preken aan de hand van trefwoorden (in het Duits)
10 Hesp over de Schaepmann-oefening en over pauzeren; Bolkestein en Thomas over de preek
11 Bartholomäus over de preek als talige communicatie; Hoekzema, Doelstellingen v. de preek
12 Hans van der Geest, Du hast mich angesprochen (selectie); Henau e.a., Aspecten v. de preek
13 Groningse preek over ‘Jantje zag eens pruimen hangen’
14 Hoek-Van Kooten, Als getrouwde verliefd; Vos, Geen overwaardering vh huwelijk; Seksualiteit
15 GKV-synodes over echtscheiding-hertrouwen; Bodisco Massink, Past. begeleiding echtparen
16 Mw.Bremmer, Vd.Schee, Loonstra, V.Houwelingen + GKV-synodes over de vrouw in het ambt
17 Douma, Batchelor e.a., Meditatie; V.Bruggen, Pers.relatie met God? Kamsteeg+Luiten, Dorst
18 Documentatie over Ernst Wiechert en Luise Rinser;  strips van Tom Poes en Tekko Taks

1
Hoe kun je iemand heel in het kort het evangelie uitleggen? Hybels geeft daarvan een mooi voorbeeld aan de hand van een illustratie.
Zie: Het evangelie beknopt uitleggen
Packer gaat uitvoerig in op de vraag hoe wij bij evangelisatie om moeten gaan met de antinomie (= de voor ons onbegrijpelijke combinatie) van Gods soevereiniteit en onze verantwoordelijkheid. Hij begint met het onderscheid tussen antinomie en paradox (= een schijnbare tegenstrijdigheid).
Zie: Packer
Thielicke legt de betekenis ervan uit dat Jezus zijn woorden verschillende keren begint met ‘Amen’. Daaruit blijkt dat Hij online is met zijn Vader.
Zie: Amen, ik zeg u

2
Katholieken verwijten protestanten dat ze onrecht doen aan Maria. Dat verwijt vind ik terecht, zoals kan blijken uit mijn preek over Maria, zie de rubriek ‘Preken’, no.2, NT 05.
Om meer begrip te krijgen voor de katholieke visie op Maria is het zinvol kennis te nemen van een verklaring over Maria, in 2004 uitgegeven door een Anglicaans – Rooms-katholieke Commissie. Boeiend is ook wat Thurian, monnik in Taizé, in 1979 over Maria schreef.
Zie: Verklaring  en  Thurian
Overigens is het voor iedereen duidelijk dat niet Maria maar Christus het centrum is van het christelijk geloof. Over Hem raken we nooit uitgedacht.
McDowell onderbouwt vanuit het Nieuwe Testament de goddelijkheid van Jezus.
Zie: Jezus is God
Veel mensen hebben grote moeite met de lichamelijke hemelvaart van Christus. Van Veluw legt uit waarom dit voorstelbaar is door meerdimensionaal over de hemel te denken.
Zie: De hemelvaart onvoorstelbaar?

3
Seamands vertelt dat Christus ons leven heeft gedeeld en hierdoor kan meevoelen met ons.
Zie: Christus kan meevoelen
Venema verdiept zich in de terugkeer van Christus.
Zie: Christus’ wederkomst
Christus’ terugkeer heeft ook een schaduwzijde: zijn definitieve oordeel over het ongeloof. Daarover heeft Henk de Jong in een interview behartenswaardige dingen gezegd.
Zie: Over Gods eeuwige straf
Paulus zegt dat God in een ontoegankelijk licht woont en dat geen mens Hem kan zien. Tegelijk wordt ons beloofd dat we in de toekomst God met eigen ogen zullen zien. Hoe zit dat? Hendriks heeft daar een mooi artikel over geschreven.
Zie: Zullen we God zien?

4
Zo lang de kerk bestaat worden baby’s gedoopt. Dat heeft er alles mee te maken hoe binnen de kerk wordt aangekeken tegen Gods handelen in het Oude en Nieuwe Testament. Sieds de Jong heeft daar al jaren geleden een grondig verhaal over geschreven.
Zie: Legitimatie kinderdoop
Verhelderend vind ik ook een artikel van Klaas van der Geest, waaraan ik een bijlage heb toegevoegd over het dopen van iemand ‘met zijn huis’
Zie: Kinderdoop als gezinsdoop
Blei wil de kinderdoop alleen typeren als een legitieme mógelijkheid en bepleit dan ook om het presenteren van kinderen in te voeren als een gelijkwaardige ritueel, zodat ouders kunnen kiezen.
Zie: Kinderdoop als mogelijkheid

5
Hoe moet je de Bijbel vertalen? Velen kiezen voor concordant (woord-voor-woord)  vertalen, vanuit de gedachte dat het vernederlandsen van de Bijbel een eigen aanpak vereist, denk aan de zgn. Amsterdamse School en de Naardense Bijbel. Al in 1968 heeft de taalkundige Siertsema zich tegen deze aanpak gekeerd. Omdat ze mij overtuigd heeft, geef ik haar artikel graag door.
Zie: Taal en wereldbeeld
Andersoortige correcties geven René van Loon en Henk de Jong in hun commentaar op de evangelische geloofsbeleving.
Zie: Bijbelse correcties  en  Voorrang van Woord op antwoord
Charismatische mensen leggen vaak sterk de nadruk op het spreken in tongen (glossolalie) en op de gave van genezing. Granger heeft bezwaar tegen glossolalie en legt de ‘tongen’ vermeld in 1 Korintiërs 14 uit als gewone vreemde talen. MacArthur ziet een fundamenteel verschil tussen de gave van de genezing uit de tijd van het Nieuwe Testament en bijzondere genezingen in de tegenwoordige tijd (hierbij een fragment over bescheidenheid van Henk de Jong).
Ik neig ertoe me bij beide benaderingen aan te sluiten. Daarom geef ik ze graag door.
Zie: Glossolalie  en  Genezing

6
Je hoort er tegenwoordig minder over, maar volgens mij blijft een belangrijk onderwerp hoe je als christen naar de geschiedenis kijkt. De geschiedenisdocenten Leih en Schaeffer hebben daar allebei diepgaand over geschreven.
Zie: Leih  en  Schaeffer
Nog altijd wordt de Weber-these uitgedragen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen het calvinisme en het kapitalisme. Nijkamp en Van Doornik geven hiervan een kritische analyse.
Zie: De Weber-these

7
Vanaf het einde van de jaren tachtig werd de godsdienstige situatie in Nederland getypeerd als Godsverduistering. Deze typering kwam van Berkhof, maar werd door anderen overgenomen. Al is sindsdien veel veranderd, toch is het leerzaam van artikelen uit die tijd kennis te nemen.
Zie: Berkhof en G.Dekker over Godsverduistering
In reactie hierop is de toenmalige Ned.Hervormde Kerk met een nota gekomen. Ook die bevat veel tijdgebondens maar blijft waardevol om er kennis van te nemen.
Zie: Kerk-zijn ttv Godsverduistering
Een deelonderwerp is dat voor veel mensen de relevantie van het geloof een groot probleem is; de vraag is hoe je zulke mensen met het evangelie kunt bereiken. Daarover gaat het (uitverkochte) proefschrift van Wim Dekker: “Afwezigheid van God”. In het slothoofdstuk komt hij in confrontatie met anderen met z’n eigen diepgravende benadering.
Zie: Het gesprek met de agnostische tijdgenoot
In de loop van de kerkgeschiedenis is altijd verschillend gedacht over de verhouding sabbat-zondag. De GS Amersfoort heeft in 2005 over dit onderwerp een handreiking geschreven.
Zie: Handreiking
In 2001 kwam Douma in de krant met soortgelijke opvattingen als in die handreiking staan.
Zie: Zondagsarbeid, 2001
Visser publiceerde in 1959 al dezelfde opvattingen over het thema sabbat-zondag.
Zie: Sabbat-zondag

8
Steeds meer christenen zijn van oordeel dat God alles via evolutie geschapen heeft. Volgens hen kun je er niet onderuit te accepteren dat de wetenschap overweldigend bewijs heeft voor evolutie. Het hindert mij dat christenen zich zo vergaand uitleveren aan wat volgens mij een menging is van feiten, interpretaties en speculaties. Genesis 1-2 lezend weet ook ik niet hóe God al sprekend alles geschapen heeft. Maar het wil er bij mij niet in dat evolutie als hét verklaringsmodel gehanteerd moet worden. Daarbij zijn te veel kanttekeningen te plaatsen.
Zie: De zaak-evolutie
Via logos.nl/lesmateriaal-voor-basis-en-voortgezet-onderwijs/ stuitte ik op een compleet leerboek over dit onderwerp.
Zie: Evolutie, het nieuwe hoofdstuk
Om zicht te krijgen op de hoofdlijn van het debat schepping of evolutie zijn voor mij de artikelen richtinggevend die Wiegers geschreven heeft over: bijbelteksten en natuurwetenschappelijke gegevens (uit geologie, biologie en astronomie) over het begin van alles.
Zie: Over de wording van de wereld
Zie voor de rode draad in het denken van Wiegers: Schepping of oerknal
Wie meer wil weten over aardlagen en fossielen kan terecht bij een brochure van dezelfde Wiegers, die ook vertelt hoe in de loop van de geschiedenis over dit onderwerp geschreven is.
Zie: De geologische tijdschaal
Tim Keller is een voorbeeld van een christen die accepteert dat God het menselijk leven gevormd heeft door evolutie. Maar hij wijst nadrukkelijk evolutie af als een verklaring voor alle aspecten van ons mens-zijn. Volgens hem kan geloof aan evolutie dan ook samengaan met geloof aan een historische zondeval en een letterlijke Adam en Eva. Hij laat in het midden of Adam en Eva hun bijzondere positie dank zij (door God geleide) evolutie hebben verkregen (wat volgens mij tot onbewijsbare speculaties leidt) of door een aparte scheppingsdaad van God.
Zie: Keller, Schepping en evolutie
De exegeet G. van den Brink is juist kritisch over het evolutiedenken.
Zie zijn artikel over: Christus, schepping en herschepping
Zo’n halve eeuw geleden heeft Koos Veefkind artikelen geschreven over de oudvaders met hun getallen in Gen.5 en 11 en over dieren van voor de zondvloed. Ik weet niet hoe hij hier later over dacht, maar ik vind z’n artikelen nog altijd de moeite waard om er kennis van te nemen.
Zie: Oudvaders  en  Dieren

9
Voor alle predikanten is de zondagse prediking essentieel voor hun werk. Sinds plm. 1983 heb ik het mezelf aangeleerd om m’n preken niet meer uit te schrijven maar te werken met een uitgebreid systeem van trefwoorden. Daarbij ben ik erg gestimuleerd door twee Duitse auteurs.
Zie: Altmann, Die Predigt als Kontakgeschehen
en: Rothermundt, Predigt als freie Rede
Overtuigend en praktisch vind ik ook: Zerfaß, Die Predigt als freie Rede
Misschien is het wel aardig te weten hoe zo’n preek in trefwoorden eruit ziet.
Zie: Preek in trefwoorden

10
Mogelijk aarzelen predikers om deze stap te zetten omdat ze bang zijn dat ze een te bescheiden actieve woordenschat hebben en dat ze daardoor te weinig gevarieerd zullen praten. Daarvoor geeft Hesp in zijn sprekershandboek een aardige oefening (waaraan ik overigens een paragraaf van hem toevoeg over de lastige kunst van het pauzeren).
Zie: Schaepman-oefening
Bolkestein en Thomas snijden de noodzaak aan dat de preek relevant is, dus binnen het referentiekader van de hoorder komt, waarvoor overigens pastoraat nodig is; verder bepleiten ze redundantie, waardoor de dingen breder gezegd worden dan eigenlijk nodig is; ten slotte staan ze stil bij de integratie van uitleg en toepassing en het werken met groepen.
Zie: Over preken gesproken

11
Als kerkgangers ontevreden over een preek zijn, krijgt de predikant meestal de schuld. Dat kan terecht zijn, maar niet per definitie. Het is namelijk goed te weten dat de preek een ingewikkeld communicatieproces is waarbij vele factoren belemmerend kunnen werken. Dat kan milder maken tegenover de predikant.
Zie: Bartholomäus, Preek als talige communicatie
Om de hele mens in beeld te krijgen bij het preken is het nodig dat in een preek recht gedaan wordt aan het onderwijzende, vormende en agogische aspect. M.E. Hoekzema heeft daar een instructief verhaal over geschreven, waarvan ik hier een deel doorgeef.
Zie: Doelstellingen van de preek

12
In het nieuwste handboek voor de prediking – ‘Horen naar de stem van God. Theologie en methode van de preek’, Zoetermeer 2013) noemt emeritus-hoogleraar Kees de Ruijter nog altijd met ere het boek van Hans van der Geest over de wisselwerking tussen prediker en hoorder: ‘Du hast mich angesprochen. Die Wirkung von Gottesdienst und Predigt’, Zürich 1978. Belangrijke kernen daaruit heb ik gedigitaliseerd.
Zie: Du hast mich angesprochen
Interessant is ook wat Henau schrijft over selectieve waarneming van de hoorder, het vervreemdingseffect en het verhaal in de preek; Heitink en Roukema-Koning vragen zich af wanneer preken deprimerend werken.
Zie: Aspecten van de preek

13
Als vrolijke afsluiting van dit onderdeel een preekparodie in het Gronings op het kinderrijmpje van Hiëronymus van Alphen over Jantje die eens pruimen zag hangen.
Zie: Mollema, Preek over de pruimeboom

14
Hoek-Van Kooten staat stil bij de mogelijkheid dat je als getrouwde verliefd bent op een derde.
Zie: Als getrouwde verliefd
Vos beschrijft hoe een romantische kijk op en overwaardering van het huwelijk echtscheiding bevorderen en leiden tot een negatieve waardering van het ongetrouwd-zijn.
Zie: Geen overwaardering vh huwelijk
De Knijff gaat in op de betekenis van seksualiteit als meer dan behoeftebevrediging.
Zie: Seksualiteit en moraliteit

15
Vanaf 1993 hebben de generale synodes (de landelijke vergaderingen) van de GKV geworsteld met het thema huwelijk, echtscheiding en hertrouwen. Daarbij hadden ze te maken met:
– de opdracht aan gehuwden om trouw te blijven aan elkaar en de afgelegde beloften, en:
– de realiteit dat deze blijvende trouw gehuwden door hun onmacht en/of onwil vaak niet lukt.
In 2000 heb ik in het Nederlands Dagblad aan de discussie een beperkte bijdrage gegeven.
Zie: Echtscheiding
De synode van Zuidhorn 2002 kwam met een nieuwe visie, waarin kerkelijke bevestiging van een tweede huwelijk werd afgewezen. Daarbij werd de doorwrochte studie aanvaard die ten behoeve van deze synode was geschreven.
Voor een samenvatting van die studie, zie: Echtscheiding+hertrouwen I
De synode van Amersfoort-Centrum 2005 nam op basis van een uitgebreid rapport nieuwe besluiten, zie: Echtscheiding+hertrouwen II
Latere synodes brachten meer balans tussen de bijbelse opdracht van gehuwden en de realiteit van alledag en bepleitten ook een tweede huwelijk kerkelijk te bevestigen.
Zie de generale regeling uit 2019: Echtscheiding+hertrouwen III
Nu ook binnen de kerken het aantal echtscheidingen toeneemt is het extra zaak dat getrouwden, zeker die met relatieproblemen, goede pastorale begeleiding krijgen. Bosdisco Massink heeft hier deskundig over geschreven.
Zie: Begeleiding echtparen

16
Jarenlang is er binnen de GKV gediscussieerd over de vrouw in het kerkelijk ambt (zie mijn bijdrage in Handreikingen, no.12). Belangrijk vind ik de bijdragen die in 2013-2014 over dit onderwerp zijn geschreven door de toen nog gereformeerd-vrijgemaakte Wim van der Schee en de christelijk-gereformeerde Bert Loonstra.
Zie: Vrouwelijke ambtsdragers in de GKV
Sindsdien is het gesprek verder gegaan. Zo zijn voor de GKV-synode van 2017 innoverende rapporten geschreven, eerst een aansporing om oog te hebben voor elkaars pijnpunten in de discussie en daarna een pleidooi om alle ambten voor vrouwen open te stellen.
Zie: Pijnpunten  en  Pleidooi
De synode is hierin meegegaan zodat ook binnen de GKV vrouwen voortaan kunnen gaan fungeren als diaken, ouderling en predikant.
Zie: Brief + besluiten
Erkend moet worden dat dit synodebesluit een breuk is met het GKV-verleden. Daarom is het begrijpelijk dat veel kerkleden bezwaren hebben tegen dit besluit of in elk geval tegen de argumentatie daarvoor. In reactie hierop hebben drie docenten uit Kampen een verhaal geschreven over 1 Korintiërs 14:34-35 en 1 Timoteüs 2:11-14, de zgn. zwijgteksten.
Zie: Paulus’ zwijgteksten
Overigens is het genoemde synodebesluit helemaal niet innoverend zoals kan blijken uit een artikel van een bekend GKV-lid uit 1983, mw. Bremmer-Lindeboom.
Zie: Man en vrouw in bijbels perspectief
Historisch en exegetisch is nog altijd van belang wat G. Huls heeft geschreven in z’n proefschrift uit 1951, met als titel: ‘De dienst der vrouw in de Kerk’.
Zie: Huls
Om de bezwaren tegen het besluit annex de onderbouwing van de GKV-synode van 2017 tegemoet te komen heeft een commissie van de GKV-synode van 2020 een uitvoerig rapport geschreven met als titel: ‘Elkaar van harte dienen’.
Zie: Rapport

17
Veel mensen houden zich bezig met mediteren. Er zijn talloze methoden. Ik noem hier drie:
Meditatief omgaan met de Bijbel, zie: Douma, Meditatie
Meditatief en focussend bidden tot God, zie: McLaren, Twaalf woorden
Meditatief aandacht geven aan de eigen leefwereld, zie: Batchelor, Geleide meditaties
Als we bidden of mediteren is het belangrijk ons te realiseren dat er tussen God en ons nooit sprake kan zijn van een evenwaardige relatie.
Zie J. van Bruggen hierover: Persoonlijke relatie met God?
Kamsteeg en Luiten beschrijven beknopt maar overtuigend hoe je zonder God onverzadigbaar blijft.
Zie: Dorst naar God

18
Ik sluit deze theologische rubriek af met twee Duitse auteurs, Wiechert en Rinser, die beide theologisch heel geïnteresseerd waren, waarna als bijlage drie strips volgen uit de Toonder-studio.

Voor eigen gebruik heb ik op A5-formaat vier studies gedigitaliseerd over een favoriete auteur van mij, Ernst Wiechert. Alle vier geven ze aandacht aan z’n christen-zijn.
Een Nederlands overzicht van zijn werk, zie: Veefkind
Een (kritisch) Duits proefschrift over Wiechert als ‘Dichter der Krise’, zie: Pachl
Twee Duitse artikelen specifiek over Wiechert als christelijk auteur, zie: Fangmeier
Via het internet ben ik gestuit op twee Duitse studies, geschreven door Hans Martin Pleßke:
– Een korte biografie, zie: Pleßke, Wiechert. Dichter und Zeitzeuge
– Een studie over Wiecherts opstelling tegenover de nazi’s: Pleßke, Wiechert im Dritten Reich

In 2011 publiceerde José Sánchez de Murillo een uitgebreide biografie over een tweede favoriete schrijver van mij, Luise Rinser, met als ondertitel: ‘Ein Leben in Widerspruchen’. Die ondertitel klopt helemaal want De Murillo moest ook beschrijven hoe naïef en zelfs enthousiast Rinser als twintiger op Hitler reageerde. Pas in de oorlogsjaren, toen ze begin dertig was, gingen haar ogen open. Voor eigen gebruik heb ik op A5-formaat biografisch materiaal gedigitaliseerd vooral over de jonge Rinser; de inhoudsopgave staat op de laatste bladzijde.
Zie: Biografisch materiaal rond Luise Rinser

In de jaren vijftig was ik als tiener een fervent lezer van Tom Poes en Tekko Taks. Twee albums heb ik gedigitaliseerd: een verhaal over Tom Poes en Bommel met reclame voor havermout en het slotverhaal over Tekko Taks als jockey, geknipt uit Trouw (aflevering 54 ontbrak maar heb ik via Delpher gevonden) – allebei bewaard door een oudere broer van mij. Heerlijk om zulke gouden herinneringen op te halen.
Zie: Tom Poes  en:  Tekko Taks deel 1 + Tekko Taks deel 2
Uit nieuwsgierigheid heb ik met behulp van Delpher ook strip no.3 van Tekko Taks kunnen samenstellen. Helaas is de kwaliteit niet optimaal en is hier en daar het zoekwoord nog geel gemerkt.
Zie: TT en het wereld-voedselprobleem