Handreikingen

Inhoudsopgave van de onderstaande pdf’s
1   Preekbespreking; eigenschappen van preken; eenmalige kerkgang; heilige kus
2   De honorering organisten; liedboek en/of opwekking; artikelen over de eredienst
3   Schema’s over de relatie tot God: werknemer of kind; wet of evangelie
4   Focussen op een afbeelding van Christus (een prent van Rembrandt)
5   Omgaan met jezelf: zelfwaardering en zelfverloochening; geborgen bij God
6   Drie fasen van loslaten; berouw na seks.misbruik; Ganzevoort, Vergeving, schuld  en recht
7   Rapport van een generale synode over seksueel misbruik in de kerk
8   Tweezijdige hulpverlening: bijbels onderwijs en psychol.hulp; Nieboer, Hulp-ziekte-zonde
9   Is de Bijbel kind-onvriendelijk; miskend kind
10 Lessen over Bijbel, seksualiteit en huwelijk; huwelijk en samenwonen
11 Man en vrouw in gesprek over wat bij hen leeft en over hun taken
12 De vrouw in het ambt; een eeuw diaconessen in Harlingen
13 Diverse bijdrage rond genderdysforie / transseksualiteit
14 Veranderingen binnen de Geref. Kerken (vrijgemaakt); omgaan met verschillen
15 Tekst van m’n brochure uit 1983: Wat is gereformeerd?
16 Betekenisverlies van het geloof; omgaan met wetenschap
17 Kleinschaligheid; onderling pastoraat; hoofdlijnen van pastoraal beleid
18 Toerusting van ambtsdragers en pastoraal bezoekers, incl. rapportage en intervisie
19 Tekst van m’n boeken over ouderlingen en diakenen: Dienstvaardig deel I en II
20 De werkdruk bij predikanten: Scan van mijn boek: De stress de baas? + Onderzoek
21 Over het kloostermuseum in Aduard; over het protestantse klooster van Taizé
22 Oud opstel van mezelf over yoga, autogene training, ademhaling, meditatie en gebed

1
Het is belangrijk dat kerkenraden zo nu en dan het voorgaan van hun predikant in de kerkdiensten bespreken en dan met name diens preken. Het doel hiervan is de predikant te bemoedigen én om hem te helpen zijn voorgaan te verbeteren. Daarbij is een goede voorbereiding gewenst.
Zie: Preekbespreking door de kerkenraad
Voor een goede preekbespreking is het nodig dat de predikant aangeeft wat hij belangrijk vindt. Zelf heb ik ook eens op een rijtje gezet wat voor mij als prediker essentieel is.
Zie: Eigenschappen van preken
Heel andersoortig is het als gemeenteleden met hun predikant diens voorgaan in diensten bespreken. Het doel hiervan is om elkáár te stimuleren en op te bouwen.
Zie: Preekbespreking met de gemeente
De kerkgang staat onder druk doordat kerkleden minder frequent naar de kerk gaan of elders kerkelijk shoppen. Jaren terug heb ik hierover geschreven. Al is dat verhaal op sommige punten verouderd, wellicht reikt het toch nog gedachten aan die kunnen helpen bij de bezinning.
Zie: Eenmaal nd kerk; kerk.shoppen
Jaren terug heb ik op een ietwat speelse manier in een kerkbladartikel bepleit dat we als kerkgangers vriendelijker voor elkaar zijn.
Zie: Heilige kus

2
Het houden van preken is doorgaans toevertrouwd aan gekwalificeerde voorgangers, maar het leiding geven aan het zingen (het tweede essentiële onderdeel van de kerkdienst) is in de meeste kerken niet kerkordelijk geregeld, met als gevolg dat op muzikaal gebied vaak ieder doet wat in zijn eigen ogen goed is en meer met smaak dan met kwaliteit rekening wordt gehouden. Een symptoom van deze onderwaardering van de muzikale kant van de kerkdienst is naar mijn idee dat organisten vaak niet gehonoreerd worden. In 1992 heb ik bij ‘mijn’ kerkenraad voor honorering gepleit, maar vergeefs. Misschien kan iemand wat met de door mij aangevoerde argumenten.
Zie: Honorering organisten
In vele kerken bestaat er moeite over de vraag voor welke liederen in de kerkdienst gekozen dient te worden: liedboek- en/of opwekkingsliederen? Ik realiseer me dat ik hiermee het probleemveld veel te simpel voorstel, maar ik schat in dat dit toch herkenning zal oproepen. Daarom hebben sommigen er misschien wat aan hoe hoe ik jaren terug ermee geworsteld heb.
Zie: Tweestromenland
Jaren hiervoor heb ik een reeks kerkblad-artikelen geschreven rond de eredienst met onderwerpen als: de elementen van de eredienst, het zingen (incl. zorg voor de kwaliteit), het zingen van psalmen en actuele prediking. Het zijn eenvoudige en soms tijdgebonden verhalen, maar wellicht is een en ander voor sommige lezers toch bruikbaar.
Zie: Rond de eredienst

3
Kunnen gelovigen zeker zijn van hun kind-zijn van God en kunnen ze vertrouwen hebben in Gods liefde? In een paar schema’s probeer ik hier antwoord op te geven.
Zie: Werknemer of kind – wet of evangelie

4
Mensen kunnen soms zo in hun moeite gevangen zitten dat bijbelse woorden hen niet meer bereiken. Dan kan het misschien helpen de blik te richten op een afbeelding van Christus, met een toelichting van Willem L. Meijer.
Zie: Prent van Rembrandt

5
Mag je van jezelf houden, moet je jezelf helemaal wegcijferen? Het is niet altijd makkelijk een goede balans te vinden. Daarom is het nuttig hier eens bij stil te staan.
Zie: Zelfwaardering en zelfverloochening
Positief omgaan met jezelf lukt je pas goed als je je veilig weet bij God.
Zie: Geborgen bij God

6
Hoe moet je als christen ermee omgaan als iemand jou onrecht heeft aangedaan? Vergeven en vergeten? Zo simpel ligt het niet.
Zie: Drie fasen van loslaten
Heel waardevol is wat Ruard Ganzevoort over vergeving, schuld en recht heeft geschreven.
Zie: Ganzevoort Ganzevoort
Kerken worden soms geconfronteerd met seksueel misbruik in pastorale relaties. Altijd komt dan aan de orde hoe je iemands berouw moet taxeren.
Zie: Berouw na seks.misbruik

7
Ook binnen de GKV komt seksueel misbruik voor in pastorale relaties. Voor de generale synode van Zuidhorn in 2002 is hierover een gedegen rapport geschreven.
Zie: Seks.misbruik in de kerk

8
Als je in de problemen zit, heb je dan genoeg aan het onderwijs uit de Bijbel of kan ook psychologische hulp je helpen? Daar wordt soms verschillend over gedacht.
Zie: Tweezijdige hulpverlening
Veel breder en diepgaander is hierover geschreven door wijlen W. Nieboer, indertijd hoogleraar strafrecht en forensische psychiatrie in Tilburg.
Zie: Hulpverlening-ziekte-zonde

9
Ik ben een fan van Alice Miller omdat zij als geen ander aandacht gevraagd heeft voor de pijn van het kind. Daarbij is zij kritisch over de Bijbel en het kind. Is dat terecht?
Zie: Is de Bijbel kind-onvriendelijk
Uitermate belangrijk voor een kind is dat ouders hem/haar veiligheid bieden. Helaas is dat lang niet altijd het geval, wat kan blijken uit een ingezonden van mij in het Nederlands Dagblad.
Zie: Miskend kind

10
Als docent aan de Geref.Scholengemeenschap in Rotterdam heb ik lessen geschreven voor de VWO.6-leerlingen over ‘Bijbel, seksualiteit en huwelijk’. Uiteraard is er sindsdien veel veranderd, waarom ik er behoefte aan had in het document een paar kanttekeningen te plaatsen. Toch hoop ik dat sommige lezers met (delen van) de inhoud hun winst kunnen doen.
Zie: Bijbel, seksualiteit en huwelijk
De laatste twintig jaar is het onderwerp huwelijk en samenwonen ook onder christenen een belangrijk thema geworden. Wat valt daar vanuit de Bijbel over te zeggen?
Zie: Huwelijk en samenwonen

11
Als je jaren getrouwd bent, komt het er vaak niet van om diepgaand met elkaar te praten; ook kan er onvrede ontstaan over de taakverdeling. Daarom is het zinnig om in alle rust in gesprek met elkaar te gaan. Hierbij kan een schema wellicht helpen.
Zie: Man en vrouw in gesprek

12
Binnen de GKV wordt heel verschillend gedacht over de vraag of je vrouwen kunt toelaten tot het kerkelijk ambt. In 1998 heb ik daar in een polemiek met een collega over geschreven. De kern van dit verhaal blijkt in 2014 nog altijd actueel te zijn.
Zie: De vrouw in het ambt
In dit verband is het misschien aardig kennis te nemen van een historisch verhaal over diaconessen, dat ik indertijd als predikant van de GKV te Harlingen geschreven heb.
Zie: Een eeuw diaconessen in Harlingen
Voor bijdragen van anderen en van de GKV-synode van 2017 over de vrouw in het ambt, zie de volgende rubriek ‘Teksten van anderen’, no.20.

13
Een ingrijpend probleem is genderdysforie. Om te helpen bij de bezinning heb ik een paar keer tijdens een vergadering van een kerkenraad of gemeente een toespraak hierover gehouden.
Zie: Toespraak over genderdysforie
Onder christenen wordt heel verschillend geantwoord op de vraag of het volgen van de medische route geoorloofd is.
Zie: Hulp aan transgenders
Door mijn jarenlange mailcontacten met transgenders, heb ik me verdiept in allerlei thema’s.
Zie: Kritische stellingen over genderdysforie
In reactie op een positief krantenartikel over een jonge transgender heb ik een ingezonden opgestuurd ter ondersteuning.
Zie: Ingezonden over genderdysforie
Voor de genderdysforie-site die ik ruim tien jaar heb beheerd, heb ik allerlei materiaal verzameld van anderen: twee interviews, twee artikelen en een bericht over een proefschrift.
Zie: Documentatie over genderdysforie

14
Het is algemeen erkend dat binnen de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt (GKV) veel in beweging is. Maar wat zijn dan precies de veranderingen die gaande zijn?
Zie: Veranderingen binnen de GKV
In de gemeente waaraan ik de laatste jaren verbonden was, is namens de kerkenraad tegenover de gemeente altijd verantwoording afgelegd voor die veranderingen.
Zie: Argumenten voor enkele veranderingen
Waarin kunnen de leden van de GKV elkaar in elk geval vinden? In een kort document heb ik een poging gedaan daarop antwoord te geven.
Zie: Waar staan we voor als GKV-leden
De leden van de PKN hebben er lang ervaring mee om met verschillen om te gaan. Voor de leden van de GKV is dat deels een nieuw fenomeen. Hoe kun je daarin ontspanning bereiken?
Zie: Omgaan met verschillen

15
Zo’n 25 jaar voordat binnen de GKV zich veranderingen begonnen door te zetten, heb ik al een brochure geschreven om het gesprek over meer ruimte op gang te brengen.
Zie: Wat is gereformeerd

16
De veranderingen die binnen de GKV gaande zijn, zijn een onderdeel van wat breder met het geloof gaande is in onze samenleving.
Zie: Betekenisverlies van het geloof
Een onderwerp dat ook in beweging is, is hoe christenen tegenover de wetenschap staan.
Zie: Omgaan met de wetenschap

17
In 2004 en 2010 heb ik samen met de kerkenraad van de GKV te Groningen-Oost twee documenten geschreven over kleinschaligheid resp. onderling pastoraat. Al is de tijd, ook in Groningen-Oost, voortgeschreden, wellicht kunt u hiermee nog uw voordeel doen.
Zie: Kleinschaligheid en: Onderling pastoraat
Als een kerkenraad pastorale zorg delegeert aan pastorale bezoekers en/of de leden van de kringen, hoort daarbij dat die de betrokkenen goed informeert over zijn pastorale beleid.
Zie voor zo’n informatief document: Hoofdlijnen van pastoraal beleid

18
Het is belangrijk nieuw-aangetreden werkers in de kerk goed te ontvangen. Daarom bepleit ik hen een welkomstbrief te schrijven met de nodige informatie.
Zie: Voor de nieuwe ambtsdrager
Om de kwaliteit van het werk van ouderlingen, diakenen en pastorale bezoekers te bevorderen is het belangrijk dat in elk geval de nieuw-aangetreden werkers toerusting ontvangen. Daarvoor heb ik een document ontwikkeld waarin vele aspecten aan bod komen. Misschien kunnen andere toerusters daar ook wat mee voor de invulling van ten minste twee gespreksavonden.
Zie: Toerusting ambtsdragers + past.bezoekers
Uitgebreid over het rapporteren aan de kerkenraad, zie: Rapportage
Om scherp te blijven in hun werk is het belangrijk dat ambtsdragers geregeld kritisch naar hun functioneren kijken. Jaren terug heb ik hiervoor een handreiking geschreven. Al kun je al lezend merken dat de tijd niet heeft stilgestaan, toch denk ik dat dit verhaal nog altijd op ideeën kan brengen voor de gezamenlijke bezinning op het ambtelijk werk.
Zie: Onderl.evalatie door ambtsdragers

19
Bovenstaande documenten gaan terug op twee praktijk-boeken die ik geschreven heb:
– Dienstvaardig I: de opdracht van ouderlingen en diakenen (o.a. over: hun plaats en taak, gespreksonderwerpen voor de bezoeken, bijzondere situaties, financiële ondersteuning).
– Dienstvaardig II: de werkwijze van ouderlingen en diakenen (o.a. over: afstand en vertrouwelijkheid, verwijzen naar hupverleners, gesprekstechnische aanwijzingen, soorten bezoek, ambtsdragers en kerkenraad).
Al kijk ik soms anders tegen zaken aan en spelen er deels andere thema’s, toch denk ik dat veel uit deze boeken nog altijd bruikbaar is voor werkers in de kerk.
Zie: Dienstvaardig I,  en:  Dienstvaardig II

20
Over predikanten heb ik afzonderlijk geschreven: ‘De stress de baas? Over weerbaarheid en werkdruk bij predikanten’. Dit boek gaat terug op m’n doctoraal scriptie waarmee ik m’n theologische specialisatie afrondde. Overigens is het grootste deel van het boek ook toepasbaar voor andere werkers die veel met mensen te maken hebben.
Zie: De stress de baas
In dit boek is het onderzoek verwerkt dat ik in 1992-1993 door GIDS heb laten doen. Daarvan is toen een rapport verschenen met als titel: ‘Onderzoek naar de werkdruk van gereformeerde predikanten’, met als ondertitel ‘Het ging zoals het ging, dus ging het…’, Zwolle 1996.
Voor een selectie hieruit, zie: Onderzoek werkdruk predikanten

21
Voor mezelf als rondleider van het kloostermuseum van Aduard heb ik materiaal verzameld over de geschiedenis van dat cisterciënzer klooster, over de tijd daarna en over het ideaal van de cisterciënzers. Wellicht dat ook anderen daarin wat van hun gading kunnen vinden.
Zie: Rond het klooster(museum) van Aduard
Hoe lang ik al in het kloosterleven geïnteresseerd ben blijkt uit het opstel dat ik als 22-jarige theologie-student voor eigen gebruik geschreven heb over de protestanse monniken van Taizé, met brede aandacht voor de bijbelse onderbouwing van het celibaat van monniken.
Zie: De kloostergemeenschap van Taizé

22
Als 20-jarige heb ik voor eigen gebruik een opstel geschreven over yoga, autogene training, ademhaling, meditatie en gebed; biografisch wellicht aardig en inhoudelijk mischien nog altijd met bruikbare elementen.
Zie: Psychisch-somatische training